बिबाह संस्कारको फारम |

मगनी संस्कार (Engagement Procedure)

मौलिक किरात धर्म संस्कार अनुुसार केटाको उमेर १८ बर्ष पुगेपछि र केटिको उमेर २० बर्ष पुगेपछि बिबाह गरिदिने संस्कार छ । किरात राईहरुको घरमा बुहारी भित्र्याउदा र छोरीचेली ज्वाँइलाई दिँदा आफ्नै किसिमको रीति गरिन्छ । बिवाह गर्ने रीति बिभिन्न खोला, पाछा, थर अनुसार फरक फरक पाईन्छ । घरमा बुहारी ल्याउनु पर्ने भएमा मगनी गर्न जानु अगावै केटी कस्को छोरी हो ? उनिहरुसंग के साईनो पर्दछ ? उनीहरुको पाछा/उपथर, सामे के हो ? राम्ररी बुझ्नु पर्दछ । केटाकै पाछा भित्र, मामा, छेमादेमा, र फुपुको साखा सन्तानभित्र किरात राईहरुले बिवाह गर्न हुँदैन । कसैले साईनो लाग्ने भित्रको बिवाह गरेमा अशुभ मानिन्छ । यस्तो बिवाह गर्नेलाई गाँउघर, समाज बाटै निकाला गरिन्छ ।

marriage

केटी मगनी गर्न जानु अगावै एकजनालाई सारथि बनाई केटीको माईतीघरमा कुरा सोधनी गर्न पठाउनु पर्दछ । केटीको माईतीघरबाट सारथिले कुरा मिलेको खबर ल्याएपछि मात्र केटाको घरबाट रीतसहित केटी मगनी गर्न पठाईन्छ ।आजभोली केटाकेटी आफै मन परापर भएर प्रेमबिवाह गरेको पनि पाईन्छ । तर सवैकुरा नसोधि प्रेम बिवाह गर्दा, साईनो लाग्नेभित्र पनि बिवाह हुनसक्ने भएकोले किरात राईहरुले मागी बिवाहलाई नै प्रथमिकता दिन्छन । जानिफकारहरुलाई सोधेर साईनोले हुने कुरा थाहा भएपछि केटी सोधनी गर्न र मगनी गर्न गईन्छ । केटी मगनी गरी घरभित्र्याई सकेपछि मात्र पछि समय अनुकुल हेरेर बिबाह कार्य गरिन्छ । मगनीलाई पिढिबास दिन पनि भनिन्छ । पिढिबास दिईसकेपछि बेहुलाबेहुली सासुससुरालीमा आवत जावत गर्न मिल्दछ ।

बिबाह गर्ने भए :

१. बिबाह संस्कारको फारमभरी किराया हङकङको कार्यलयमा बुझाउनु पर्नेछ ।
२. फारम सहित तोकिएको शुल्क धर्म–संस्कार संरक्षण कोषमा जम्मा गर्नुपर्नेछ ।
३. किराया हङकङले फारम हेरी उपयुक्त समय मिलाई कार्यक्रम गरिदिने छ ।
४. आवश्यक सामाग्रीहरु ब्यावस्था गरिदिन पर्ने भए थप रकम जम्मा गर्नुपर्नेछ ।

मगनी गर्दाको आवश्यक सामाग्रीहरु

  1. २ कार्टन बियर, ६ बदल रक्सी
  2. पचास पैसा – १ वटा, एक डलर – २ वटा , पाँच डलर – १ वटा
  3. सयमुन्द्री – सिन्दुर, पोते, सुपारी, १०० डलर (थैलिभित्र)
  4. ढोगभेटको लागि – १ तामाको पैसा

पहिलो कार्यक्रम : कलिया बाँध्ने

केटाको घरमा,

  1. आशन  – केटाको बाबा, नभए बडा/काका, बेहुला, लोकन्ता, जानिफकार बुढापाकाहरु,  छोरीचेलीहरु र सारथी
  2. बिबाह संस्कारबारे जानकारी –
  3. कलिया बाँध्ने –
  4. कलियालाई बचन –
  5. सगुन बितरण –

कलिया बाँध्ने

केटी मगनी गर्नेदेखी बिवाहको छिनोफानो गरिन्जेलसम्मको सम्पुर्ण रीतिबिधि गर्नको लागि दुईजना जानिफकार ब्यक्तिहरुलाई कलिया बनाउनु पर्दछ । केटी पक्षतिर पनि दुईजना नै कलिया राखेको हुन्छन । केटाकेटी दुवैतिरको कलिया बान्ने रीति एउटै किसिमको हुन्छ । कलियाहरुले दुवैतिरको विवाह सम्बन्धि खबर आदानप्रदान गर्ने कार्य गर्दछन । कलिया बनाउदा उनिहरुको सम्मानको लागी जोडी कठुवामा रक्सी राखीदिएर निम्न कुरा भन्नु पर्दछ –

कलियालाई बचन

“यहाँ हाम्रो छोरा/भाई …(बेहुलाको नाम)… को केटी मगनी गर्न जानको लागी आजदेखी बिवाह सकिन्जेलसम्मको लागी तपाँईहरुले दु:ख गरिदिनु पऱ्यो । तपाँईहरुलाई आजदेखी कलिया बनाएका छौं । यस शुभकार्यलाई सफलता पुर्वक समापन गरिदिनुहोस है ।”

दोस्रो कार्यक्रम : केटी मगनी कार्यक्रम

केटीको घरमा,

  1. मगनीको रित राख्ने –
  2. मगनीको वार्तालाप –
  3. मगनीको रित स्विकार्ने –
  4. टिका तथा आर्शिबाद प्रदान –
  5. बेहुलाबेहुलीलाई साईनो चिनाउने –
  6. सम्धी सम्धिनी ढोगभेट
  7. सगुन बितरण तथा बिदाई –

केटी मगनी बारेमा

केटाको घरबाट केटी मगनी गर्ने कुरा सोध्न जाँदा केटी पक्षबाट रीत ल्याएर मगनी गर्न आउनु भनेर खबर पठाएपटि मात्र केटी माग्न जानु पर्दछ । यसरी जाँदा पहिला केटीको बडाबाबुको घरमा, नभए काकाको घरमा जानु पर्दछ । यसलाई “धिवत्तँ खीम” भनिन्छ । त्यहाँबाट धिवत्तँलाई साथै लिएर केटीको घरमा कुरा राख्न जानु पर्दछ । केटीको घरलाई “गाछी खीम” भनिन्छ । अझकल सोझै “गाछि खिम” मा जाने समेत चलन आएको छ । त्यहाँ पुगेर निम्न कुरा राख्नु पर्दछ ।

मगनी कार्यक्रम संचालन

कार्यक्रम संचालक –

(मागि बिबाह हो भने)
“ए हजुर । हामीले त तपाँईहरुको फुलबारीमा फुल फुलेको थाहा पाएर माहुरीको रुपमा मायाप्रिती गाँस्न आउँदैछौ, हामीले मानव फुल फुलेको फुलबारी खोज्दै जाँदा हजुरको घर दलानमा आई पुग्यौं । मान्यजनहरु । हिजो पारुहाङ, सुम्निमा, तयमा, खियामा, खोक्चिलिप्पा/रैछाकुले  हाम्रो पुर्खाहरुले गरिल्याउनु भएको चलन अनुसार हामी आएका छौ । वहाँहरुले चलाएको सवै रितहरु बोकेर साँक्षी प्रमाणका साथ आएका छौं । मिठो बोली गुलियो बचन गरिदिनु हुनेछ भनेर हामीले आशा गरेका छौं  है।

(प्रेमबिबाह हो भने)
ए हजुर । हामीले बाटो बिरायौ, गलत काम गऱ्यौ । मान्यजनहरुलाई धेरै चिन्तामा पाऱ्यौ, त्यसप्रति हामी क्षमापार्थी छौं । तपाँईहरुको छोरीचेलीलाई हामीले मानव मायामा अल्झाएका छौं । हामी माथि रिस नगरि दिनुहोस भनेर यहाँ धीवँत्त, गाछी सबै मान्यजनहरुको सम्मानार्थ सगुन राखि शरण पर्न आएका छौं हजुर । मिठो बोली गुलियो बचन गरिदिनु हुनेछ भनेर हामीले आशा गरेका छौं  है।

सबै जनाको अगाडी तल उल्लेख गरिएअनुसारको रीतहरु केटापक्षबाट राखिदिनु पर्दछ ।

मगनीको रित

  1. पित्रीहरुलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  2. धिवत्तँलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  3. सारथीलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  4. केटीपक्षको कलियाहरुलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  5. आमाको आँसु पुछाउनी – एक कठुवा रक्सी र १ रुपैयाँ
  6. बाबुको शिर उठाउनी – एक कठुवा रक्सी र ५ रुपैयाँ
  7. बाजे बोजु हुनुहुन्छ भने – एक कठुवा रक्सी र १ रुपैया
  8. सयमुन्द्री – थैलिभित्र सिन्दुर, पोते, सुपारी, १०० रुपैयाँ र १ तामाको सिक्का
  9. साईनो माग्नको लागि – जोडी कठुवामा रक्सी
  10. ढोगभेटको लागि – एक कठुवा रक्सी र आठआना पैसा

मगनी वार्तालापको केही अंश

केटीपक्ष बाट –

होईन मान्यजनहरु हो, तपाँईहरु को हुनुहुन्छ ?  तपाँईहरु के लिएर आउनु भएको यो ? यहाँहरुले सवैकुरा हामीलाई सम्झाउनु हुन्छ होला नी ?

केटापक्ष बाट –

ज्यु हजुर । मान्यजनहरुले ठिक कुरो भन्नुभयो । आज हामीले हाम्रो साँक्षी, प्रमाण, चिनोहरु लिएर आएका छौं । यो सवै सामाग्रीहरु तपाँईहरुलाई देखाउनै भनेर यहाँ तपाँईहरुको फुलबारीमा हामी उपस्थित भएका हौं बा बा ।

केटीपक्ष बाट –

कुटुम्बहरु हो । यति धेरै भरिभराउ सामाग्रीहरु लिएर, यति धेरै नारनाताहरुसंग, के कुरा गर्नको लागि, के कामको लागि आज यहाँसम्म दु:ख पाउनु भयो त ? होईन । तपाँईहरु त यो सबैकुरा ल्याएर हामीलाई बाँध्न, कुट्न पो आउनुभयो कि क्या हो ? हामीलाई त डरै लाग्यो हौ ।

केटापक्ष बाट –

होईन हजुर । हामी त मान्यजनहरुको फुलबारीको मानव मायामा अल्झियौं, त्यसैले हजुरहरुसंग कसरी अनुहार देखाँउ, कसरी बोलौं त भनेर यसो कोसेलीको रुपमा पँधेराको पानी भरिल्याएका हौं ।

केटीपक्ष बाट –

कुटुम्ब हो । होईन यो त यति धेरै सरसापटी, ऋणपानको लागि पो राखिदिनु भयो कि के हो ? हामी यति धेरै खान पिउन पनि सक्दैनौ, यतिधेरै सामाग्रीहरु तपाँईहरुले फर्काएर लानुहोस है ।

केटापक्ष बाट –

बा बा मान्यजनहरु । यो त ऋणपान पनि होईन, सरसापटि पनि होईन, यो भोलिपर्सि तपाँईहरुलाई तिराउनको लागि राखेको पनि होईनौ, यो त मान्यजनहरुको सम्मानको लगि हाम्रो हातको कोसेली मात्र राखेका हौं ।

केटीपक्ष बाट –

कुटुम्बहरु हो । त्यासो भए त हजुरहरुलाई धन्यबाद । अनि तपाँईहरुले मायामा आएको त भन्नुभयो, यतिधेरै मायाको चिनोहरु पनि ल्याउनुभएको रहेछ । तपाँईहरुले यतिका धेरै सामानहरुलाई हातैमा बोकेर या केमा पोकापारि ल्याउनु भएको हो ? हामीलाई पनि बताई दिनुहोस, सिकाई दिनुहोस न त ।

केटापक्ष बाट –

मान्यजनहरु । हामीले त यो सवै सामाग्रीहरुलाई थुन्सेमा राखेर नाम्लो लगाई हाम्रो शिरमाथि बोकेर ल्याएका हौं ।

केटीपक्ष बाट –

हजुर । त्यसरी पो ल्याउनु भएछ नी । अनि कुटुम्बहरु हो । यो सवैथोक परापुर्वकालदेखी नै भईआएको हो की ? आज तपाँईहरुले गरिल्याउनु भएको हो ?

केटापक्ष बाट –

मान्यजनहरु । यो त हिजो पारुहाङ, रुमाहाङ, रेछाकुपा, नायुमा, सुम्निमाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । तपाँई हाम्रो बाजे पुर्खाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो त्यसैले यो सवैकुरा हिजैबाट भई आएको हो । हजुर आज हामीले गरिल्याएका होइनौं ।

केटीपक्ष बाट –

त्यसो भए कुटुम्बहरु हो । यो सवै सामाग्रीहरुको नाम छ होला होईन त ? कि छैन ? यहाँ हाम्रो अगाडि यति धेरै राखिहाल्नु भयो अब यिनीहरुको नाम छ भने सबैको नाम बताई दिनुहोस न त।

केटापक्ष बाट –

मान्यजनहरु । यो सबै सामाग्रीहरुको आ–आफ्नै नाम छ, यहाँ तपाँईहरुलाई देखाउने छौं । (सबै राखिएको सामाग्रीहरुको नाम लगाउदै देखाउदै गर्नुपर्दछ ।) मान्यजनहरु । अब यहाँ भएको सबै सामाग्रीहरुको नामाकरण गर्दैछौं है त ।

  1. (जोडि कठुवामा रक्सी देखाउदै) यो चाहिँ “कुरा थाल्न, पुर्खाहरुलाई चढाउने” राखेका हौं ।
  2. (जोडि कठुवामा रक्सी देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चहिँ “धीवत्तँको सम्मानको” लागि राखेका हौं ।
  3. (जोडि कठुवामा रक्सी देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चाँहि हामीलाई बाटो देखाउने यहाँ सम्म ल्याईदिनहुने “सारथिको सम्मान स्वरुप” राखेका हौं ।
  4. (जोडि कठुवामा रक्सी देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चाँहि कलियाहरुसंगको सुमुधुर सम्बन्ध कायम राख्नको लागि “हजुरहरुको कलियाहरुलाई सम्मान स्वरुप” राखेका हौं ।
  5. (एक कठुवा रक्सी र १ रुपैयाँ पैसा देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चाँहि आमाको मन दुखेर कुनै रिसरास नहोस भनेर “आमाको आँसु पुछाउनी, मन बुझाउनी” राखेका हौं ।
  6. (एक कठुवा रक्सी र ५ रुपैयाँ पैसा देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चाँहि बाबुको कँहिकतै रिसरास नहोस, मन नदुखोस भनेर “बाबुको शिर उठाउनी मन बुझाउनी” राखेका हौँ हजुर ।
  7. (एक कठुवा रक्सी र १ रुपैयाँ पैसा देखाउदै) यो चाँहि सबैको आयु लामो होस । बाजे बोजुको आशिर्वाद लागोस भनेर “बाजेबोजुको सम्मान स्वरुप” राखेका हौं ।
  8. (सिन्दुरपोते, सुपारी, १०० रुपैयाँ र १ तामाको सिक्का पैसालगाएको थैली देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चाँहि हिजो पारुहाङ, रुमाहाङले गरिल्याएको रीति, तपाँईहरुको छोरी चेली, हाम्रो बुहारीको “सयमुन्द्री” राखेका हौं ।
  9. (जोडि कठुवामा रक्सी देखाउदै) मान्यजनहरु । यो चाँहि हाम्रो बेहुलाबेहुलीलाई, सवैजना माईतीबाबुहरु, बाजेबोजु, छेमादेमाहरु, नरनाताहरुसंग चिनजान गराईदिनु हुन्छ कि भनेर “मान्यजनहरुको सम्मान स्वरुप” तपाँईहरुको शिरनाम राखेका छौं ।

रित स्विकार्ने

कार्यक्रम संचालक –

मान्यजनहरु । यो सवै रितहरुको नाम वहाँहरुले बताई सक्नु भएको छ । यो रित हिजो पारुहाङ, रुमाहाङ, रेछाकुपा, नायुमा, सुम्निमाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । तपाँई हाम्रो बाजे पुर्खाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । यो सवैकुरा हिजैबाट भई आएको हो । हजुर आज हामीले गरिल्याएका होइनौं । यो रितलाई स्वीकारी लिईदिुन पऱ्यो हजुर ।

(रित स्वीकारेपछि सबैले ताली बजाउने)

टिका तथा आर्शिबाद प्रदान

केटी पक्षले मगनीको रित स्विकारी सकेपछि  केटा र केटी दुवैजनालाई एकैठाँउमा राखेर केटीपक्षकोहरुले टीका लगाँउदै आशिर्बाद दिनुपर्दछ ।

बेहुलाबेहुलीलाई साईनो चिनाउने

टिका तथा आर्शिबाद दिने कार्यक्रम सके पछि केटीपक्षको कलियाले केटापक्षको कलियाहरुलाई आठानाको एउटा सिक्का मागेर ढोगभेट गराउन सुरु गर्नु पर्दछ । बेहुलाबेहुलीले बेहुलीको आमाबाबा बाट ढोग गर्न सुरु गरेर सबै नरनाताहरुलाई क्रमश: साईनो अनुसार ढोग गर्नु पर्दछ । ढोग गराउँदा त्यहाँ उपिस्थत सबैजनालाई आठआना पैसाले छुवाँउदै उहाँहरुलाई के साईनोले बोलाउने हो बेहुलाबेहुलीलाई देखाँउदै अगाडि बेहुली र उसको पछिपछि बेहुलालाई ढोग गर्न लगाउनु पर्दछ ।

सम्धी सम्धिनी ढोगभेट

दुवैतिरको सम्धी सम्धीना पर्ने हरुलाई ढोगभेट गराउने कार्य गरिन्छ । यो कार्य गर्नको लागि बेहुलीपक्षबाट एक कठुवा रक्सी र बेहुलापक्षबाट आठाना पैसा सबैको अगाडि राखेर दुवैतिरको साईनोले सम्धी सम्धीनी पर्नेहरु सबैजनालाई बोलाउनु पर्दछ । सवैजना उपस्थित भैसकेपछि सबैभन्दा पहिले बेहुलाको बाबाआमा र बेहुलीको बाबाआमालाई ढोगभेट गराउन पर्दछ । सम्धी ढोगभेट गरेको बेलामा बेहुलापक्षको कलियाले त्यहाँ राखिएको कठुवाको रक्सी र आठाना पैसालाई यताको उता, उताको यता गरेर तिन पटक सार्नु पर्दछ ।

सम्धीढोग कार्यक्रम

कार्यक्रम संचालक –

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी, दुई सम्धी, तिन सम्धी सम्धी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

यसपछि साईनोमा सम्धी सम्धीनी पर्नेजति सबैजनाले सम्धीढोग गर्नुपर्दछ ।

सगुन बितरण

ढोग गर्ने कार्य सकिएपछि सबै नरनाताहरुलाई जाँडपानी र खानापिना दिईन्छ ।

बिदाई

सबैजनालाई जाँडपानीले सगुन गरि बेहुलाबेहुलीलाई घरबाट बिदा गरिन्छ । बेहुलाबेहुलीलाई बेहुलाको घर पुऱ्याउन केटिपक्षकाहरुले केही मानिसहरु पठाँउनु पर्दछ ।बेहुलाको घर लाँदा बेहुलीलाई बेहुलाको अगाडि हिडाएर लानु पर्दछ अथवा बेहुलाको घर पुग्ने बेला बेहुलीलाई बेहुलाको अगाडि हिडाउनु पर्दछ । यो रीति सकेपछि बेहुला बेहुली ससुराली आउजाउ गर्न हुन्छ । यस रीतिलाई पिढिबास दिएको भनिन्छ । केटाकेटी आफै मिलेर प्रेम बिवाह गरेको भएमा पिढिबास दिने रीति नगरिन्जेल बेहुला ससुराली जान हुँदैन ।


तेस्रो कार्यक्रम : बुहारी भित्र्याउने

सबै नरनाताहरु सहित बेहुला बेहुली घर आई पुग्ने बेला घरमा बस्नेहरुले कलश, दियो र दही चामलको टिका तयार परिराख्नु पर्दछ । बुहारी भित्र्याउने बेला सासुले घरभित्र ढोकानेर केराको पातमा चामल राखी ढोका थुनेर भित्र उभिनु पर्दछ । बन्द गरिएको ढोकालाई बेहुलीले खोल्नु पर्दछ । त्यतिबेला सासुले बुहारीलाई हातमा तानेर भित्र हुलाउनु पर्दछ । बेहुलीले केराको पातमा राखिएको चामललाई दाहिने खुट्टाले टेकेर भित्र पस्नु पर्दछ । बेहुला पनि बेहुलीलाई पच्छयाँउदै भित्र पस्नु पर्दछ । बेहुलीको माईतीबाट बेहुला बेहुली पुऱ्याउन आउनेहरुलाई पनि भित्रै बोलाएर बेहुला बेहुली संगै राखिन्छ ।

शिन्दुरपोते

बेहुला बेहुलीलाई भित्र पुऱ्याई सकेपछि बेहुलीलाई बेहुलाको घरबाट दिईने लुगाफाटा लगाई दिईन्छ । गरगहनाहरु लगाईदिनु पर्दछ । र अन्त्यमा बेहुलाले बेहुलीलाई शिन्दुरपोते लाईदिनु पर्दछ । शिन्दुर लाईदिदा भुईमा नझरोस भनि सेतो कपडा थाप्ने चलन छ ।

टिका तथा आर्शिबाद

शिन्दुरपोते सकेपछि बेहुलाको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ ।

खानपान

सबैलाई खानपान गराउने ।

ढोगभेट तथा साईनो चिनाउने

सबैजनाले आर्शिबाद दिई सकेपछि ढोगभेट कार्य गन्छि । सबैभन्दा पहिले बेहुलीले बेहुलालाई खुट्टामा ढोग्नु पर्दछ । त्यसपछि बेहुला र बेहुलीले आमाबाबु, बाजेबोजु लगायत उपस्थित सवैजनालाई साईनो अनुसार पहिला बेहुलाले त्यसपछि बेहुलीले क्रमश: ढोग गर्नु पर्दछ ।

जुठो मिसाई दिल मिलाई

ढोगभेट सकेपछि बेहुलाको आमाले एउटै काँसे बोटुकबाट बेहुला र बेहुलीलाई दुई–दुईपटक रक्सी पियाई सगुन गर्ने रीति छ । यसलाई “जुठो मिसाई दिल मिलाई” भनिन्छ ।


चौथो कार्यक्रम :  बुहारीलाई चुलामा देखाउने

मगनी वा बिबाह गरेपछि बेहुलीलाई, बेहुलाको घरको चुलामा देखाउनु पर्दछ । तर हङकङमा ब्यक्तिगत चृुला नभएकोले ईच्छाहुनेहरुले किराया हङकङको सामुहिक चुलामा बुहारी देखाउन सक्तछ । यो बिधि गर्नकोलागि एउटा कठुवामा रक्सि, काँसेथालमा अदुवा र चामल बेहुला बेहुलीलाई छुवाएर अगेनाको छेउमा राखि कुबी/जानिफकार ब्यक्तिले मन्त्र बाचन गर्दै चुलामा बुहारी देखाउनु पर्दछ । यतिबेला बेहुला बेहुलीलाई तिन चुलाको सामुन्ने राखिन्छ ।

धार्मीक बचन

हे कुलपित्रमा रहनु भएका पितापुर्खाहरु हो ।
साप्सामी दीबूमीहरु हो, छूरीमीकसूमी आप्तुमीहरु हो ।
बिजुवा, जानिफकार लासामीहरु हो ।
रुमालूङ, थूमालूङ, मीयालूङ, मीचालूङ,
तिन चुलामा रहनुभएका पिता पुर्खाहरु हो ।
आज यहाँ हामीले ..(बेहुलाको पाक्षा र सामे)… को बुहारी
तपाँईहरुको छोरा/नाती/पनातीलाई
हाम्रो घरमा ल्याएका छौं ।
यहाँ तपाईहरु सामु यस घरमा चालचलन गर्ने,
पानी भर्ने, आगो फुक्ने बुहारीलाई
चिनाउदै छौं, देखाउदै छौं ।
उनको शरिरमा कुनै रोग कष्ट पर्न दिनु हुदैन,
कुनै आपत बिपत आउन दिनु हुदैन,
आज यहाँ तपाईहरुले दीर्घायुको आर्शिबाद दिनुपर्छ है ।

आँखीडाही, रिसराग हटाई दिनु पर्दछ ।
झै–झगडा पनि हटाई दिनु पर्दछ ।
तपाँईहरुकै परिवारको सदस्य बनेकी
बुहारीलाई ज्ञान बुद्धी दिनुहोस,
मुटु दुख्ने, कलेजो दुख्ने,
छाती दुख्ने, छेर्ने छाद्ने
रोगहरुबाट बचाई दिनुहोस,
स्वस्थ्य लाभ गराई दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

सगुन बितरण

अन्त्यमा सबैजनालाई जाँडपानी दिएर सगुन गरिन्छ ।

(समाप्त)


बिबाह छिन्ने

मगनी अथवा पिढिबास गरिसकेपछि उपयुक्त समय हेरेर बिबाहभोज र बागदत्त दिने कार्य गरिन्छ । बगदत्त दिनुलाई बिबाह छिन्ने पनि भनिन्छ । बगदत्त दिनुभनेको आफ्नो कुलपित्रबाट छोरीचेलीलाई जुवाँईको कुलपित्रमा लगाउन दिने अनुमतीको बचन हो । बागदत्त नलिई श्रीमान वा श्रीमती मध्ये कसैको मृत्यु भएमा मृतकलाई चिहानमा लानु अगावै वा असम्भव भएमा काजक्रिया गर्नुभन्दा अगावै  बागदत्त दिनै पर्दछ । छोराछोरीको बिबाह कर्म गर्नु पर्दा पनि आमाबाबुले बागदत्त लिएकै हुनु पर्दछ ।

बिबाह कहिले छिन्नेहो केटा र केटी दुवै तर्फको अभिभावकहरु (आमाबाबु) बसेर आपसमा छलफल गरि बिवाहको तिथि मिति तय गरिन्छ । तिथिमिति तय भैसके पश्चात केटापक्षको कलियाहरुले केटीपक्षको कलियाहरुलाई “जोडि कठुवामा रक्सी र तामाको जोडि भाँडा वा काँसे डबका” राखेर बिवाहको दिन लानपर्ने सम्पुर्ण रीतभाँतहरुको बारेमा स्पष्टजानकारी राखि राख्न पर्दछ । केटीपक्षका कलियाहरुले त्यसदिन यतिबजे, यो ठाउमा, यति मानीस, ल्याउनुपर्ने र रितहरुबारे सबै जानकारी गराउदछ । दुवै पक्षको कलियाहरु बसेर गरिने सल्लाहलाई “बुलुचुरी” भन्दछ ।

पहिलो कार्यक्रम : जन्ति जाने

  1. पित्री पुकारने
  2. जन्ति जाने
  3. कलिया भेट
  4. जन्ती पर्छाउने

दोस्रो कार्यक्रम : भोजभतेर

  1. भोज भतेर
  2. टिका तथा आर्शिबाद

तेस्रो कार्यक्रम : विवाह रित राख्ने

  1. पसिना सेलाउने रीति
  2. विवाहको रित राख्ने
  3. बिबाह वार्तालाप
  4. बेहुला बेहुलीलाई साईनो चिनाउने
  5. सम्धी सम्धिनी ढोगभेट

चौथो कार्यक्रम : बागदत्त दिने

  1. चुलामा देखाउने
  2. बागदत्त दिने
  3. हातहतियार जगाउने
  4. बिदाई


पित्री पुकारने कार्यक्रम

घरबाट जन्ति हिडाउन अगाडि कुबि वा जानकार ब्यक्तिले बेहुलाको घरको कुलपित्रलाई झैझगडा नहोस भनि दर्साएर मात्र जन्ति हिडाउन पर्दछ । कुलपित्र नपुकारी हिडेमा बिबाहमा झैझगडा हुने, कुरा नमिल्ने, चिताएको कुरा नपुग्ने बिश्वास गरिन्छ ।

धार्मीक बाचन

हे कुलपित्रमा रहनु भएका सम्पुर्ण पितापुर्खाहरु हो
आज हामी जाँड पानी, रुपैया पैसा, अन्न लिई
साप्सावा दीबूवा र सोधभाँडा जस्ता सामाग्रीहरु लिई
कुटुम्बको घरमा बिबाहको कुरा छिनाउन जाँदैछौ ।
हामीलाई ज्ञान दिनुहोस, झैझगडा पन्छाई दिनुहोस ।

बाझोजुझो, आँखीडाही सवैकुरा पन्छाई दिनुहोस ।
आज नरनाताहरु र जानिफकार ब्याक्तीहरुलाई साथमा लिई
हामी बुहारीलाई कुटुम्बको कुलबाट,
हाम्रो कुलमा माग्न जाँदैछौ ।
हामीलाई कहि कतै अप्ठ्यारो नपरोस
कुटुम्बहरुको सामुन्ने कुनै कमि कमजोरी नरहोस ।
हे पितापुर्खाहरु हो । हामीलाई यो शुभकार्य
सफलता पुर्वक सम्पन्न गरि आउँनु भनी
ज्ञान दिनुहोस, आर्शिबाद दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

जन्ति जाने

जन्ति जाँदा बेहुला बेहुलीलाई अगाडी लगाई बाटो लाग्नु पर्दछ । यस दिन बेहुला बेहुली दुवैजनाले छाता ओढेर हिड्न पर्दछ । बेहुलालाई एकजना कुमार केटा र बेहुलीलाई एकजना कन्या केटी साथी लानुपर्दछ । जन्ति जाँदा बेहुली पट्टिको कलियाहरुले भनेको बाटो जानु पर्दछ ।

कलिया भेट

सरसल्लाह अनुसारको ठाँउमा पुगेपछि जन्तिभन्दा अगाडि कलियाहरु गएर बेहुली पक्षबाट जन्तिलाई स्वगत गर्न आएका कलियाहरुसंग कलिया भेट गर्न पर्दछ । कलिया भेट गर्दा दुवैपक्षको कलियाहरुले “एकएक कठुवामा रक्सि र टपरामा भुटेको मासु” सगुनको रुपमा राखेर एक आपसमा ढोगभेट गर्दछन । कलियाहरुको ढोगभेट सकिएपछि त्यहाँ राखिएको मासु र रक्सि साटासाट गरेर सबैले बाँडी खानु पर्दछ ।

जन्ती पर्छाउने

कलियाको ढोगभेट सकिएपछि बेहुलाबेहुलीलाई जन्ति पर्छने ठाँउमा लगिन्छ । जन्ति पर्छने ठाँउमा कलियाहरुले, बेहुलीको आमाबाबु, माईतीहरु, मावलीहरु र सबै माईती पट्टिको निम्तालु नरनाताहरुले जन्ति पर्छाउदछ । जन्ति पर्छाउदा २ जना कन्याकेटीहरुलाई एउटा नाङलोमा फुल, चामल, दहीचामलको टिका, दियो र एउटा नाङलोमा बेहुलाबेहुलीलाई माईतीहरुको तर्फबाट दिईने कपडाहरु बोक्न लगाएर, बेहुला बेहुलीलाई दाहिने पारेर सबैजनाले ३ पटक घुम्दै नाङलोमा राखिएको फुल, चामल, दहीचामलको टिकाले पर्छिनु पर्दछ ।

टिका तथा आर्शिबाद

जन्ति पर्छिसकेपछि गाछिघरको आँगनमा बनाईएको जग्गेमा बेहुलाबेहुलीलाई तथा उनीहरुको साथीहरुलाई समेत लगेर राख्नु पर्दछ । त्यसपछि बेहुला बेहुलीलाई आमाबाबु, माईतीहरु, मावलीहरु, दिदिबहिनीहरु लगायत सबै नरनाताले टिका लगाईदिै आर्शिबाद दिएर उपहार दिने कार्य हुन्छ ।

भोज भतेर

बेहुलाबेहुलीलाई माइतीहरुले बोकेर खाना खाने ठाउँमा लानु पर्दछ । बेहुला बेहुलीलाई खाना राखिसकेपछि अन्य जन्तिहरुलाई पनि खाना दिन पर्दछ । यसदिन बेहुला बेहुलीलाई वरणी (पात गाँसेर तयार पारिएको बिशेष किसिमको ठुलो टपरा) मा खाना राखेर दिने रीति छ । बेहुलाको आमाबाबु, कलियाहरु र बेहुलाबेहुलीको साथिहरुलाई पनि वरणीमै खाना दिईन्छ ।

पसिना सेलाउने रीति

खानपिन सकेपछि बेहुलाबेहुलीलाई अघिबोक्नेहरुले नै बोकेर जग्गेमा लगेर राख्नु पर्दछ । बेहुलापक्षको सबै नरनाताहरुपनि जग्गेमै गएर बस्नु पर्दछ । त्यसपछि बेहुली पक्षको एकजना कलियाले एउटा मट्टियामा जाँड, एउटा कठुवामा रक्सि र त्यसमाथि सुङगुरको भुटुवा मासु सगुनको रुपमा बेहुलापक्षको कलियाहरुलाई राखि दिन्छ । यसलाई हूम रेम्माक अर्थात पसिना सेलाउने रित भन्दछ ।

यस रीतिमा राखिएको सामाग्री हेरेर बेहुलापक्षको कलियाहरुले त्यसमाथि पैसा राखिदिने चलन छ । यो प्रक्रिया पुरा गरेपछि पैसा बेहुलीपक्षको कलियाहरुको र जाँडपानी चही बेहुलापक्षको कलियाहरुको हुन्छ । दुवैतिरको कलियाहरुको सहमती भएपछि बेहुलापक्षको कलियाहरुले पहिला बेहुला बेहुलीलाई दिएर त्यहाँ उपस्थित सबैजनालाई त्यहाँ राखिएको मासु र जाँडपानी बाँडेर खान पिउनु पर्दछ ।

विवाहको रित राख्ने

कार्यक्रम संचालक –

“ए हजुर । हामीले तपाँईहरुको फुलबारीमा फुलेको फुललाई माया गरि राखेका छौं । कँही कतै दुख चोट दिएका छैनौ । तेहीपनि फेरी उपस्थित भएका छौ । ऋणपानको लागि हैन, झैझगडाको लागि पनि हैन । मान्यजनहरु । तपाँईहरुको फुलबारीमा फुलेको फुललाई माया गरेकै कारण फेरी उपस्थित भएका छौं । हिजो पारुहाङ, सुम्निमा, तयमा, खियामा, खोक्चिलिप्पा/रैछाकुले  हाम्रो पुर्खाहरुले गरिल्याउनु भएको चलन अनुसार हामी आएका छौ । वहाँहरुले चलाएको सवै रितहरु बोकेर साँक्षी प्रमाणका साथ आएका छौं । बचन दिनु हुनेछ भनेर हामीले आशा गरेका छौं  है।

सबै जनाको अगाडी तल उल्लेख गरिएअनुसारको रीतहरु केटापक्षबाट राखिदिनु पर्दछ ।

गाछिघरलाई – १ कठुवा रक्सि र १ टपरा सुङगुरको भुटेको मासु
धीवत्तँलाई – २ कठुवा रक्सि
कलियालाई – २ कठुवा रक्सि
सारथिलाई – २ कठुवा रक्सि
दाजुभाईलाई – १ कठुवा रक्सि, १४ रुपैया, १ मट्या भाती जाँड र सुङगुरको भुटेको मासु
हाईखूवाको लागि – तामाको जोडि भाँडा वा १ काँसे डबका र २ वटा तामाको पैसा

बिबाह वार्तालापको केही अंश

बेहुलीपक्ष बाट –

तपाँईहरु कुटुम्बपो हुनुहुदो रहेछ । के कुरा गर्न भनि यति धेरै नरनाताहरुसंग यहासम्म आउनु भयो ? हामीहरु त केही नबुझ्ने नबुझ्ने लाटोहरु पो छौ त ।

बेहुलापक्षबाट –

मान्यजनहरु । तपाँईहरुको फुलबारीमा फुलेको मानवरुपी फुलमा हाम्रो मन अल्झिएकोले हामी त, यो मानवरुपी फुलको मायाले तपाँईहरुको सामुन्ने आएका हौं हजुर ।

बेहुलीपक्ष बाट –

हजुर । त्यसो हो भने कुटुम्बहरु हो । तपाँईहरुले साँक्षी प्रमाणहरु पनि लिएर आउनु भएको छ की आफ्नो अनुहार मात्र देखाउनु आउनु भयो त ?

बेहुलापक्षबाट –

मान्यजनहरु । हामी त हाम्रो साँक्षी प्रमाणहरु, चिनोहरु सबैकुरा नै लिएर आएका छौं बा बा, यहाँ यी तयार पारीराखेका छौं । कतिबेला तपाँईहरुलाई देखाउ भनेर पर्खिसकेका छैनौ ।

बेहुलीपक्ष बाट –

कुटुम्बहरु हो । साँच्चै हो रहेछ भने, अब हामी हेरौ न त ।

बेहुलापक्षबाट –

मान्यजनहरु । यो सबै सामाग्रीहरुको आ–आफ्नै नाम छ, यहाँ तपाँईहरुलाई देखाउने छौं । (सबै राखिएको सामाग्रीहरुको नाम लगाउदै देखाउदै गर्नुपर्दछ ।) मान्यजनहरु । अब यहाँ भएको सबै सामाग्रीहरुको नाम बताउदै है त ।

  1. (१ कठुवा रक्सि र १ टपरा सुङगुरको भुटेको मासु देखाउदै) यो चाहिँ “पुर्खाहरुलाई चढाउने, पित्रीमा छर्किने, घरमुलीको शिर उठाउनी” यसो नाम मात्रको राखेका छौं ।
  2. ( कठुवा रक्सि देखाउदै ) यो चाहिँ “धिवत्तको सम्मानमा” यसो नाम मात्रको राखेका छौं ।
  3. (२ कठुवा रक्सि देखाउदै ) यो चाहिँ “कलियाको सम्मानमा”  राखेका छौं ।
  4. (२ कठुवा रक्सि देखाउदै ) यो चाहिँ “सारथिको सम्मानमा” यसो नाम मात्रको राखेका छौं ।
  5. (१ कठुवा रक्सि, १४ रुपैया, १ मट्या भाती जाँड र सुङगुरको भुटेको मासु देखाउदै ) यो चाहिँ सबै नरनाता, दाजुभाई बिना केही पनि गर्न, भन्न सकिन्दैन, त्यसैले हामीले “दाजुभाई संग चिनजानी गर्न” यो उहाँहरुको सम्मानको लागि राखेका छौं ।
  6. (तामाको जोडि भाँडा वा १ काँसे डबका र २ वटा तामाको पैसा देखाउदै ) यो चाहिँ “सोधमोल भाँडा” राखेका छौं ।

बेहुली पक्षबाट –

कुटुम्बहरुहो । यो चाँही सापटीको लागी हो की ? हामीलाई ऋण लगाउ भनेर राख्नु भएको हो ?

बेहुला पक्षबाट –

बा बा हजुर । यो सै–सापटी, ऋणपान केही हैन । यो त खक्चुलुप्पाको खाने भाँडा सोध भाँडा यसो नाम मात्रको राखेको हो ।

बेहुली पक्षबाट –

कुटुम्बहरु त सारै ज्ञानी बुद्धीमानी, होसिलो हुनुहुदो रहेछ । यति धेरै जाँडपानी, अन्न, रुपैया पैसा, सबैकुरा लिएर आउनु भएको रहेछ । भोली–भोली, पर्सि–पर्सि, आर्घौं–आर्घौं, पराघौं–पराघौं, युगौ युग सम्म तपाँईहरुको फुलबारीबाट तपाँईहरुको छोरी चेली हाम्रो छोरा भतिजहरुलाई बुहारी ल्याउन परेमा, हामी त यतिधेरै ऋण तिर्न सक्दैनौ । त्यतिबेला तपाँईहरु खबरदारी गर्नुभयो भने कुटुम्बहरु हो के गर्ने त ?

बेहुला पक्षबाट –

श्रीमानहरु । हाम्रो फुलबारीबाट तपाँईहरुको छोरा भतिजालाई बुहारी लानु परेमा, हामी यसलाई कुनै ऋणपान, सै–सापटीको रुपमा लिने छैनौ । बा बा हजुर । तपाँई हाम्रो त सबैकुरा मिल्दछ । यो त मान्यजनहरुसंग कसरी देखा परौं कसरी कुराकानी गरौं भनेर यसो हाम्रो हातको कोसेली मात्र राखेका हौं ।

बेहुली पक्षबाट –

कुटुम्बहरुहो । त्यसो भए त तपाँई हाम्रो मन मिल्ने रहेछ । तपाँईहरुलाई धन्यबाद । तपाँईहरुले यति धेरै जाँड रक्सी, अन्न, रुपैया पैसा लगायतका सामाग्रीहरु ल्याएर देखाईसक्दा हाम्रो छोरीचेली त देखाउनु भएन त ?

बेहुला पक्षबाट –

मान्यजनहरु । तपाँइएहरुको छोरीचेलीलाई पनि साथै ल्याएका छौं । हजुरहरुले कतिबेला सोध्नुहुन्छ र यहाँ सबैको सामु उपस्थित गराउ भनेर पर्खिरहेका छौं हजुर ।

बेहुली पक्षबाट –

त्यसो भए बेहुलाबेहुली दुवैजनालाई भित्र बोलाउनुहोस । ए छोरीचेली हो । सबैजनालाई जाँडपानी बितरण गर्नुहोस है । हाम्रो पाहुनाहरुको थुक सुकि सक्यो होला ।

बेहुला बेहुलीलाई साईनो चिनाउने

टिका तथा आर्शिबाद दिने कार्यक्रम सके पछि केटीपक्षको कलियाले केटापक्षको कलियाहरुलाई आठानाको एउटा सिक्का मागेर ढोगभेट गराउन सुरु गर्नु पर्दछ । बेहुलाबेहुलीले बेहुलीको आमाबाबा बाट ढोग गर्न सुरु गरेर सबै नरनाताहरुलाई क्रमश: साईनो अनुसार ढोग गर्नु पर्दछ । ढोग गराउँदा त्यहाँ उपिस्थत सबैजनालाई आठआना पैसाले छुवाँउदै उहाँहरुलाई के साईनोले बोलाउने हो बेहुलाबेहुलीलाई देखाँउदै अगाडि बेहुली र उसको पछिपछि बेहुलालाई ढोग गर्न लगाउनु पर्दछ ।

सम्धी सम्धिनी ढोगभेट

कार्यक्रम संचालक –

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी, दुई सम्धी, तिन सम्धी सम्धी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

यसपछि साईनोमा सम्धी सम्धीनी पर्नेजति सबैजनाले सम्धीढोग गर्नुपर्दछ ।

बागदत्त दिनुभन्दा अगाडिको वार्तालापको केही अंश

कार्यक्रम संचालक –

मान्यजनहरु । हामी घरबाट निस्कँदा पितापुर्खा, देवीदेउराली, ढुङगामुढा, नागनगेनी सबैलाई पुकारी हामी बिबाहको कुरो छिनोफानो गर्न (बागदत्त माग्न) जाँदैछौ भनि भनेका थियौ । हामी फर्कन्दा बिबाहको कुरा छिनोफानो गरि हाँस बर्ण भएर हाम्रो शिरमाथि रिची फुल, साम्सी फुल लगाएर फर्कन्छौ भनेका थियौं । त्यसैले हजुरहरुले बिबाहको कुरा छिनोफानो गरिदिनुहुन्छकी भनेर बिन्ति राख्यौं हजुर ।

बेहुली पक्षबाट –

कुटुम्बहरुहो । त्यसो हो भने हामी तपाँईहरुलाई एक दुई वटा कुरामा बचनबद्धता गराउन चाहान्छौ । कुटुम्बहरुहो । आज त हाम्रो छोरीछचेलीको अनुहार पनि राम्रै छ । हातखुट्टा पनि राम्रै छ । उनको काम गराई पनि राम्रै छ । अनुहारमा, शरिरमा रगत, मासु र मासी सबै नै छ । उनको चालचलन, सीपसाप पनि ठिक छ । उनको दिमाग पनि राम्रै छ । त्यसैले तपाँईहरुले यति धेरै माया गरिरहनु भएको छ । भोलि पर्सि, आर्घौं पराघौं समय सालमा बृध अवस्था भएको बेला सबै कुराले छाड्दै जाँदा, उनको शरिरको मासु सकिँदै जाँदा, तपाँईहरुले पल्लो कुनाबाट सूवाँकुनामा, सूवाँकुनाबाट चुलामा, चुलाबाट ढोकामा, ढोकाबाट दलानमा, दलानबाट आगनमा, आगनदेखी नागेनी सिमेभुमेमा, सिमेभुमेबाट पनि बाहिर फाल्नु भयो भने त्यतिबेला तपाँईहरु के भन्नु हुन्छ ? के नाम लगाउनु हुन्छ ? सबै दाजुभाई नरनाताहरुको सामु आजै बताई राख्नुहोस त ?

बेहुला पक्षबाट –

मान्यजनहरु । भोलिपर्सि, आर्घौं पराघौं भबिश्यमा हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली बृधअवस्था हुँदा सबै कुराले साथ नदिँदा, उनको शरिरको मासु सकिँदा, पल्लो कुनाबाट सूवाँकुनामा, सूवाँकुनाबाट चुलामा, चुलाबाट ढोकामा, ढोकाबाट दलानमा, दलानबाट आगनमा, आगनदेखी नागेनी सिमेभुमेमा, सिमेभुमेबाट पनि बाहिर कदापी फाल्दैनौं । यदि हामीले फाल्यौं भने हाम्रो नाम घीनलाग्दो कहीँ काम नलाग्ने काठको चोईटै होस । हामीलाई सुम्निमा र पारुहाङले थुकोस । यो ठाँउको सिमेभुमे र नागनगेनीले फालुन ।

बेहुली पक्षबाट –

कुटुम्बहरुहो । यति धेरै ईश्वर भगवान, सिमेभुमे, नागनगेनी साँछीराखी बोलेको कुरा भविश्यमा झुटो त हुन्न होलानी । होईन त ?

बेहुला पक्षबाट –

बा बा मान्यजनहरु । आज हामीले बोलोको कुरा भविश्यमा झुटा हुने छैन । यो कुरा झुट ठहरियो भने त भोली गाँउघरमा तपाँई हामी भेट्दा, सबैले हेर्दा कसरी हाम्रो अनुहार देखाउँनु हजुर ।

बेहुली पक्षबाट –

त्यसो हो भने त कुटुम्बहरुलाई धन्यबाद छ । अब राम्ररी ज्ञान लिएर हाम्रो कार्य अगाडी बढाऔं । कुटुम्बहरुहो । आज त हाम्रो छोरीचेलीलाई फुलको थुङगानै देख्नु भएको छ । भोलिपर्सि बिमारी भएर काम गर्न नसक्दा, के खाँउ, के लगाँउ पो पार्नु हुन्छ की ?

बेहुला पक्षबाट –

बा बा मान्यजनहरु । हामी कहिल्यै पनि त्यसो गर्ने छैनौं । तपाँईहरुको छोरीचेली, हाम्रो बुहारीलाई माया गरेकोमा भोलिपर्सि केही गरि झुटो साबित भएमा तपाँईहरुको छोरीचेली आज जस्तो छ भोलि पनि त्यस्तै फुल जस्तै चोखो भैरहोस । उनलाई लगाईदिएको यो सम्पुर्ण गरगहना पनि हजुरहरुकै होस हजुर ।

बेहुली पक्षबाट –

(केटीपक्षके आमाबाबु मावली दाजुभाई सबैजनालाई सम्बोधन गर्दै).. मेरो आमाबाबु, जेठोपाको अग्रज ब्यक्तिव, नातिनातिना, भतिजा, दाजुभाई, छ्यामा बडिआमाहरु हो । अब हामीले हाम्रो छोरीचेलीको सबै रितभात समाई सक्यौं । यो रितभात तपाँई हामीले मात्र खाएर पिएर हुँदैन होला, हाम्रो तिन चुला/पितापुर्खाहरुलाई पनि देखाउनु पर्ला । कुटुम्बहरु हो । एक पटक सोधौं । लौ भन्नुहोस । तपाँईहरु चारी हाईखुवा कि बूलू हाईखूवा माग्नु हुन्छ ?

बेहुला पक्षबाट –

चारी हाईखूवा पनि हाम्रै हो । बूलू हाईखूवा पनि हाम्रै हो । मान्यजनहरु । हाम्रो त देवीदेउराली पानी पँधेरो सबैकुरा मिल्दछ । जे जसो भएपनि तपाँई हामी एउटै हो बा बा हजुर ।

हाईखूवा गर्ने :

चुलामा केराको पात ओछ्याएर त्यसमाथि चामल, अदुवा र दहिचामलको टिका राख्नु पर्दछ । कुटुम्बहरुले ल्याएको तामाको जोडि भाँडा वा काँसे डबका पनि त्यहिँ राख्नु पर्दछ । कुटुम्बहरुसंग १/१ वटा सिक्का पैसा मागेर त्यही भाँडामा राख्नु पर्दछ । एउटा कठुवामा चुलालाई चढाउने चोखो रक्सी पनि त्यहिनिर राख्नु पर्दछ । धामी बस्ने एकपिर्का पनि त्यहाँ राखिदिनु पर्दछ । छोरी जुवाँईलाई चुलामा देखाउनुलाई हाईखुवा चारीखुवा भन्दछ ।

धार्मीक बाचन :

हे रुमालूङ, थूमालूङ हो
हे बूलूलूङ खमावालूङ, खप्चीलूङ हो
हे मीचालूङ मीयालूङ हो
हे नागा ह्यालापा साकूदीपावा हो ।

मानव सृष्टी हकूङबूङमा भयो ।
अग्नीको सृष्टी रीब्दँपोपीमा भयो ।
रुपीयाँ पैसाको सृष्टी राजाबासामा भयो ।
अन्नको सृष्टी मधेशामा भयो ।
ज्ञानको सृष्टी समाजमा भयो ।
बिजुवाको सृष्टी हँहँम्लायी फूलूकू सखेवामा भयो ।
अदुवाको सृष्टी बँदेल बस्ने ठाँउमा भयो ।
आयुको सृष्टी भगवानले गऱ्यो ।
रक्सीको सृष्टी दीबूरसूङ लोदूरमा बाट बन्यो ।

बाघ फैलिएको रोसूङला रहँलाको बनजङगलमा
थार फैलिएको दीबूखा रहँलाको बनजङलगमा
भालु फैलिएको भिरपहराको बनजङगलमा

हे कुलपित्रमा रहनु भएको पितापुर्खाहरु हो
आज यस घरमा को–को किन भेला भएका हुन ?
आज हामीलाई के–के किन देखाउदैछन भन्नुहोला ।
आज ..(बेहुलाको पाछा र सामे)..ले हाम्रो छोरीचेलीलाई
उहाँहरुको कुलपित्रमा बुहारी मानी भित्र्याई
आज हामीलाई देखाउन ल्याउनु भएको छ ।

उहाँहरुले हामीलाई करकोशेली, जाँडपानी
अन्न पैसा सबैकुरा ल्याईदिनु भएको छ ।
कुटुम्बहरुले मीठो बोली दर्साई फर्साई
सोध भाँडा राखिदिनु भएको छ ।
यसलाई तपाँईहरु समक्ष मैले देखाउदै छु ।
हे पितापुर्खाहरु हो,
तपाँईहरुले यसलाई हेरिदिनुहोस है, सुनिदिनुहोस है ।

हिजो खक्चुलुप्पाले, आफ्नो चेलीहरुको बिबाहमा
बूलूहाईखूवा, चारी हाईखूवा गरेका थिए ।
त्यही समयदेखी हामीले पनि
बूलूहाईखूवा, चारी हाईखूवा गरेर
तपाँईहरुलाई चिनो देखाउदै छौ
हे पितापुर्खाहरु हो,
मन नदुखाई दिनुहोस है, नरिसाई दिनुहोस है ।
हाम्रो छोरी जुँवाईलाई,
दिर्घायु तथा सफल जिवन प्राप्तीको
आशिर्बाद दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

बागदत्त दिने :

छोरीचेलीलाई सदासदाको लागि जुवाँईलाई दिनुलाई बगदत्त दिने रीति भनिन्छ । बेहुलीको मामाहरुले बेहुलाबेहुलीको नाममा बचन/बागदत्त बोलीदिनु पर्दछ । मामाहरुको तर्फबाट बोल्ने ब्यक्ति नभए कसैले तल उल्लेख गरेअनुसारको बचन/बागदत्त बोलीदिनु पर्दछ ।

बेहुली तर्फबाट–

कुटुम्बहरु हो । हाम्रो कुलपित्र तिनचुलाबाट मुलढोका, दलान, आँगन हुँदै यहाँको साखेवाबाट हाम्रो जुवाँई ..(बेहुलाको नाम र पाछा).. लाई उहाँको चुलामा हाम्रो भान्जि ..(बेहुलीको नाम र पाछा).. लाई “आजबाट एक दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक दियौं” ।

बेहुला तर्फबाट –

धन्यबाद । मान्यजनहरु, हजुरहरुको भान्जि ..(बेहुलीको नाम र पाछा).. तपाँईहरुको कुलपित्र, तिन चुलाबाट हाम्रो भाईभतिज ..(बेहुलाको नाम र पाछा).. को कुलपित्र चुलामा बुहारी “आजबाट एक पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “एक पायौं” ।

बेहुली तर्फबाट–

कुटुम्बहरु हो । आकाशको तेत्तीसकोटी देवीदेवताहरुलाई साक्षी राखेर, पातलको सिमेभुमे, नागनगेनीहरुलाई साक्षी राखेर, हाम्रो जुवाँई ..(बेहुलाको नाम र पाछा).. लाई हाम्रो भान्जि ..(बेहुलीको नाम र पाछा).. लाई “आजबाट दुई दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई दियौं” ।

बेहुला तर्फबाट –

धन्यबाद । मान्यजनहरु, सबै देवीदेवताहरुलाई साक्षी राख्दै, सिमेभुमे नागनगेनीलाई साक्षी राख्दै, हाम्रो भाईभतिज ..(बेहुलाको नाम र पाछा).. मा हाम्रो बुहारी ..(बेहुलीको नाम र पाछा).. लाई “आजबाट दुई पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई पायौं” ।

बेहुली तर्फबाट–

कुटुम्बहरु हो । कुलपित्र, भगवान, नागनगेनी सिमेभुमे सबैलाई साक्षि राख्दै हाम्रो जुवाँई ..(बेहुलाको नाम र पाछा).. लाई हाम्रो भान्जि ..(बेहुलीको नाम र पाछा).. लाई “आजबाट एक दियौं, दुई दियौं, तिन दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक दियौं, दुई दियौं, तिन दियौंं” ।

बेहुला तर्फबाट –

धन्यबाद । हजुर, हाम्रो भाईभतिज ..(बेहुलाको नाम र पाछा).. मा हाम्रो बुहारी ..(बेहुलीको नाम र पाछा).. लाई “आजबाट एक पायौ, दुई पायौं, तिन पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “एक पायौ, दुई पायौं, तिन पायौं” ।

हातहतियार जगाउने :

बेहुला बेहुलीको नाममा अशुभ केही नहोस भनि खबरदारी गर्न उनीहरुको नाममा हातहतियार जगाउने रीति भनिन्छ । बोल्ने ब्यक्ति नभए कसैले तल उल्लेख गरेअनुसारको बचन बोलीदिनु पर्दछ ।

बेहुली तर्फबाट–

आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा ..(बेहुलाको नाम).. ले मेरो श्रीमती नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो जेठान, सालो नै हो भन्दा भन्दै, हाम्रो भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी ..(बेहुलीको नाम र पाछा)..ले बाटोमुनी बाटोमाथी कहि कतै बाटो बिरायो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्नाीको खुडा एक जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक जाग्यो” ।

बेहुला तर्फबाट –

धन्यबाद हजुर । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली ..(बेहुलीको नाम).. ले मेरो श्रीमान नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो आमाज्यु, नन्द नै हो, भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई ..(बेहुलाको नाम).. ले बाटोमुनी बाटोमाथी कही कतै बाटो बिरायो भने “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक जाग्यो” ।

बेहुली तर्फबाट–

आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा ..(बेहुलाको नाम).. ले मेरो श्रीमती नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो जेठान, सालो नै हो भन्दा भन्दै, हाम्रो भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी ..(बेहुलीको नाम र पाछा)..ले बाटो माथि बाटो मुनी, बाटो हिडदा कँही कतै फुल चुँड्दो गऱ्यो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्नाीको खुडा दुई जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई जाग्यो” ।

बेहुला तर्फबाट –

धन्यबाद हजुर । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली ..(बेहुलीको नाम).. ले मेरो कुलपित्र, मेरो श्रीमान, मेरो सासुससुरा नै हो भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई ..(बेहुलाको नाम).. ले बाटो माथि बाटो मुनी, बाटो हिडदा कँही कतै अरुनै फुल चुडायो भने, “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा दुई जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई जाग्यो” ।

बेहुली तर्फबाट–

आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा ..(बेहुलाको नाम).. ले मेरो श्रीमतीनै, मेरो सासुससुरानै, मेरो जेठान, सालो भनेर मान्दा मान्दै पनि, हाम्रो भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी ..(बेहुलीको नाम र पाछा)..ले बाटो बिराएर अरुनै श्रीमान चिन्न थाल्यो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्नाीको खुडा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुला तर्फबाट –

धन्यबाद हजुर । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली ..(बेहुलीको नाम).. ले कामकाज पनि मेरै हो, कुखुरा सुङगुर पनि मेरै हो, अन्नबाली रुपैया पैसा पनि मेरै हो, पानी पँधेरा नागनगेनी सबै नै मेरै हो, भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई ..(बेहुलाको नाम).. ले बाटो बिराएर अरुनै श्रीमती चिन्न थाल्यो भने, “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

सम्धी ढोगभेट

दुवैतिरको सम्धी सम्धीना पर्ने हरुलाई ढोगभेट गराउने कार्य गरिन्छ । यो कार्य गर्नको लागि बेहुलीपक्षबाट एक कठुवा रक्सी र बेहुलापक्षबाट आठाना पैसा सबैको अगाडि राखेर दुवैतिरको साईनोले सम्धी सम्धीनी पर्नेहरु सबैजनालाई बोलाउनु पर्दछ । सवैजना उपस्थित भैसकेपछि सबैभन्दा पहिले बेहुलाको बाबाआमा र बेहुलीको बाबाआमालाई ढोगभेट गराउन पर्दछ । सम्धी ढोगभेट गरेको बेलामा बेहुलापक्षको कलियाले त्यहाँ राखिएको कठुवाको रक्सी र आठाना पैसालाई यताको उता, उताको यता गरेर तिन पटक सार्नु पर्दछ ।

कार्यक्रम

कार्यक्रम संचालक –

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी, दुई सम्धी, तिन सम्धी सम्धी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

“आजदेखी हाम्रो छोराछोरीबाट तपाँईहरु पछि–पछि, आघौँ–आघौँ, पराघौँ–पराघौँ, युगौँ–युगौँ सम्म सम्धी सम्धीनी हुनभएको छ है । एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी ।”

यसपछि साईनोमा सम्धी सम्धीनी पर्नेजति सबैजनाले सम्धीढोग गर्नुपर्दछ ।

मनोरञ्जन :

यसरी दुवै पक्षको बिबाहको कुराकानी सिद्धिएपछि सबैजनालाई सगुन गरिन्छ । त्यसपछि त्यहाँ उपस्थित दुवैपक्षको बुद्धिजिवि, बुढापाकाहरु, गन्यमान्य ब्याक्तिहरु सबैजना मिलेर सिलोक गीत गाएर रमाईलो गर्दछन ।

बिदाई :

भोलीबिहान बेहुलाबेहुली लगायत सबैजनालाई खान दिनु पर्दछ । त्यसपछि बेहुला बेहुली र जन्तिलाई घर फर्काउने तयारी गर्नु पर्दछ । बेहुला पक्षको दुई कलिया, दुई दाजुभाई, बेहुलाबेहुली र लोकान्ता लोकन्तिलाई घरभित्र हुलाई मँसुवा कुनामा राखिन्छ । बेहुला बेहुली लोकान्ता लोकन्तिलाई बेहुलीको बाबाआमा, बडाबडी, मामामाईज्युहरुले टिका लगाई आर्शिबाद दिनु पर्दछ । त्यसपछि बेहुला बेहुलीलाई मसूवा कुनाबाट माईतीहरुले बोकी बाहिर निकाली बलाम थापेको ठाँउ पार गराउनु पर्दछ ।

बलाम थाप्ने कार्यक्रम :

कजेरी फुकाउने रीति :

कलिया फुकाउने रीति :

दुलान फर्काउने रीति :

(समाप्त)