बिबाह संस्कार सेवा

बिबाह संस्कारको फारम |

बिबाह संस्कार

मौलिक किरात धर्म संस्कार अनुसार केटाको उमेर १८ बर्ष पुगेपछि र केटिको उमेर २० बर्ष पुगेपछि बिबाह गरिदिने संस्कार छ । किरात राईहरुको घरमा बुहारी भित्र्याउदा र छोरीचेली ज्वाँइलाई दिँदा आफ्नै किसिमको रीति गरिन्छ । बिवाह गर्ने रीति बिभिन्न खोला, पाछा, थर अनुसार फरक फरक पाईन्छ । घरमा बुहारी ल्याउनु पर्ने भएमा केटी कस्को छोरी हो ? उनिहरुसंग के साईनो पर्दछ ? उनीहरुको पाछा/उपथर, सामे के हो ? राम्ररी बुझ्नु पर्दछ । केटाको पाछा भित्र बिवाहबारी चल्दैन । त्यस्तै मामा, छेमा, देमा र फुपुको साखा सन्तानभित्र पनि किरात राईहरुले बिवाह गर्न हुँदैन । कसैले साईनो लाग्ने भित्रको बिवाह गरेमा अशुभ मानिन्छ । यस्तो बिवाह गर्नेलाई गाँउघर, समाज बाटै निकाला गरिन्छ ।

marriage

मगनी/पिँढिबास (Engagement)

बिवाह गर्न अगावै केटी मगनी गर्नु पर्दछ । मगनी गर्न पनि त्यातिकै जान हुन्न । एकजनालाई सारथि बनाई केटीको माईतीघरमा कुरा सोधनी गर्न पठाउनु पर्दछ । केटीको माईतीघरबाट सारथिले कुरा मिलेको खबर ल्याएपछि मात्र केटाको घरबाट रीतसहित केटी मगनी गर्न पठाईन्छ । आजभोली केटाकेटी आफै मन परापर भएर प्रेमबिवाह गरेको पनि पाईन्छ । तर सवैकुरा नसोधि प्रेम बिवाह गर्दा, साईनो लाग्नेभित्र पनि बिवाह हुनसक्ने भएकोले किरात राईहरुले मागी बिवाहलाई नै प्रथमिकता दिन्छन । केटी मगनी गरी घरभित्र्याई सकेपछि मात्र समय अनुकुल हेरेर बिबाह कार्य सम्पन्न गरिन्छ । मगनीलाई पिढिबास दिन पनि भनिन्छ । पिढिबास दिईसकेपछि बेहुलाबेहुली सासुससुरालीमा आवत जावत गर्न मिल्दछ ।

केटी मगनी गर्न जाँदा पहिला केटीको बडाबाबुको घरमा, नभए काकाको घरमा जानु पर्दछ । यसलाई “धिवत्तँ खीम” भनिन्छ । त्यहाँबाट धिवत्तँलाई साथै लिएर केटीको घरमा कुरा राख्न जानु पर्दछ । केटीको घरलाई “गाछी खीम” भनिन्छ । अझकल सोझै “गाछि खिम” मा जाने समेत चलन आएको छ । त्यहाँ पुगेर मगनीको रित राख्नु पर्दछ ।

कलिया बाँध्ने

केटाको घरमा,
केटी मगनी गर्नेदेखी बिवाहको छिनोफानो गरिन्जेलसम्मको सम्पुर्ण रीतिबिधि गर्नको लागि दुईजना जानिफकार ब्यक्तिहरुलाई कलिया बनाउनु पर्दछ । केटी पक्षतिर पनि दुईजना नै कलिया राखेको हुन्छन । केटाकेटी दुवैतिरको कलिया बान्ने रीति एउटै किसिमको हुन्छ । कलियाहरुले दुवैतिरको विवाह सम्बन्धि खबर आदानप्रदान गर्ने कार्य गर्दछन । कलिया बनाउदा उनिहरुको सम्मानको लागी जोडी कठुवामा रक्सी राखीदिएर निम्न कुरा भन्नु पर्दछ –

कलियालाई बचन

तुम्साबु –
“यहाँ हाम्रो छोरा/भाई …(बेहुलाको नाम)… को केटी मगनी गर्नको लागी तपाँईहरुलाई आजदेखी कलिया बाँधेका छौं । आजदेखी बिवाह सकिन्जेलसम्म तपाँईहरुले दु:ख गरिदिनु पऱ्यो । यस शुभकार्यलाई सफलता पुर्वक सम्पन्न गरिदिनुहोस है ।”

मगनीको रीत

केटापक्षले मगनी गर्न जाँदा १४ कठुवा रक्सि र अन्य निम्न सामाग्रीहरु लिएर जानु पर्दछ ।

  1. पित्रीहरुलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  2. धिवत्तँलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  3. सारथीलाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  4. केटीपक्षको कलियालाई – जोडी कठुवामा रक्सी
  5. आमाको आँसु पुछाउनी – एक कठुवा रक्सी र १ रुपैयाँ
  6. बाबुको शिर उठाउनी – एक कठुवा रक्सी र ५ रुपैयाँ
  7. बाजे बोजु हुनुहुन्छ भने – एक कठुवा रक्सी र १० रुपैया
  8. बेहुलीलाई सयमुन्द्री – थैलिभित्र सिन्दुर, पोते, सुपारी, १०० रुपैयाँ र १ तामाको सिक्का
  9. साईनो माग्नको लागि – जोडी कठुवामा रक्सी
  10. ढोगभेटको लागि – एक कठुवा रक्सी र आठआना पैसा

मगनी कार्यक्रम

तुम्साबु –
माननिय उपस्थित मान्यजनहरु, भाईभतिजहरु, कुटुम्बहरुहो, आज हामी यहाँ, हिजो पारुहाङ, सुम्निमा, तयमा, खियामा, खोक्चिलिप्पा/रैछाकुले  हाम्रो पुर्खाहरुले चलाईल्याउनु भएको चलनलाई अगाडि बढाउदै, वहाँहरुले चलाएको सवै रितहरु बोकेर साँक्षी प्रमाणका साथ (बेहुलाको बाजेबोजुको नाम) को नाति (बेहुलाको बाबुआमाको नाम) को (कुनभाई) छोरा (बेहुलाको नाम र पाछा) ले (बेहुलीको बाजेबोजुको नाम) को नातिनि (बेहुलीको बाबुआमाको नाम) को (कुनबहिनि) छोरी (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई मगनी गर्न यहाँ  उपस्थित भएका छौ ।

मान्यजनहरु, मानव माया अपरम्पार छ । हाम्रो पुर्खा सुम्निमा पारुहाङले यस संसारको सृष्टि गर्नु भयो । खोला, नाला, कोसी, समुन्द्रको सृष्टि गर्नु भयो । पाखा, पर्वत, हिमाल, बनजंगलको सृष्टि गर्नु भयो । यस संसारलाई सुन्दर बनाउन जिव, जन्तु, चराचुरुङगी, मानवको सृष्टि गर्नुभयो । आफ्नो वंशलाई अगाडि बढाउन माया प्रिति लगाउन सिकाउनु भयो । प्रकृतिलाई निरन्तर अगाडी बढाउन माया प्रेमको बन्धन बाँध्न सिकाउनु भयो ।

मान्यजनहरु, आज हामी यहाँ यहि मायाको बन्धन बाँधन, सृष्टिको नियमलाई निरन्तर अगाडी बढाउन उपस्थित भएका छौं । यहाँहरुले मिठो बचन, गुलियो बचन गरिदिनु हुनेछ भन्ने ठुलो आशा राखेका छौं ।

मगनी रित राख्ने

तुम्साबु –
मान्यजनहरु । हामि मगनीको रित राख्न लागि रहेका छौं । हाम्रो बाजे पुर्खा खुशि होउन, आजको यस मगनी कार्यक्रममा कसैको रिस राग नहोस भनि पुर्खा, धीवँत्त, गाछी सबै मान्यजनहरुको सम्मानार्थ सगुन ल्याएका छौं ।  कार्यक्रम भरि यहाँहरुले मिठो बोली गुलियो बचन बोलिदिनु हुनेछ भनेर हामीले आशा गरेका छौं  । अब बेहुलापक्षको मान्यजनहरुलाई मगनीको रित राखिदिनहुन हार्दिक अनुरोध गर्दछु । म रितको नामाकरण गर्दै जानेछु । यहाँहरुले रीत राख्दै जानहुन समेत अनुरोध गर्दछु ।

  1. “पुर्खाहरुलाई सम्मान स्वरुप” –  (जोडि कठुवामा रक्सी)
  2. “बाजेबोजुको सम्मान स्वरुप” –  (एक कठुवा रक्सी र १ रुपैयाँ पैसा)
  3. “धीवत्तँको सम्मान स्वरुप” –  (जोडि कठुवामा रक्सी)
  4. “सारथिको सम्मान स्वरुप”  –  (जोडि कठुवामा रक्सी)
  5. “कलियाको सम्मान स्वरुप” –  (जोडि कठुवामा रक्सी)
  6. “आमाको आँसु पुछाउनी, मन बुझाउनी” –  (एक कठुवा रक्सी र १ रुपैयाँ पैसा)
  7. “बाबुको शिर उठाउनी मन बुझाउनी” –  (एक कठुवा रक्सी र ५ रुपैयाँ पैसा)
  8. “सयमुन्द्री”  –  (सिन्दुरपोते, सुपारी, १०० रुपैयाँ र १ तामाको सिक्का भएको थैली)
  9. “मान्यजनहरुको सम्मान स्वरुप” –  (जोडि कठुवामा रक्सी)

रित स्विकार्ने

तुम्साबु –
मान्यजनहरु । यो सवै रितहरु बेहुला पक्षले राख्नु भएको छ । यो रित हिजो पारुहाङ, रुमाहाङ, रेछाकुपा, नायुमा, सुम्निमाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । तपाँई हाम्रो बाजे पुर्खाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । यो सवैकुरा हिजैबाट भई आएको हो । हजुर आज हामीले मनोखुशि गरिल्याएका होइनौं । यसमा तलमाथि केहि छैन । केहि कमि कम्जोरि भए माफि माग्दछौं ।

यो रितलाई बेहुली पक्षको मान्यजनहरुले स्वीकारी दिन पऱ्यो हजुर भनि बिन्ति गर्नु पर्दछ ।

सगुन बितरण

बेहुलीपक्षले रित स्विकारी सके पछि बेहुलापक्षको नरनताहरुलाई सगुन बितरण गर्नु पर्दछ ।

आर्शिबाद तथा साईनो चिनाउने

आर्शिबाद तथा साईनो चिनाउने कार्य गर्दा दही चामलको टिका र आठाना पैसा राखि दिन पर्दछ । सर्वप्रथम बेहुलीको आमाबाबाबाट टिका तथा आर्शिबाद सुरु गरि आर्शिबाद दिनेलाई आठआना पैसा दिदैं ढोग गराउनु पर्दछ । यति बेला साईनो चिनाउने काम बेहुली पट्टिको कलियाले गर्नुपर्दछ । ढोग गराउदा बेहुली अधि र बेहुला पछि हुनु पर्दछ । ढोग गरि सके पछि आठाना पैसा फिर्ता मागि एवं रितले साईनो अनुसार क्रमश: आर्शिबाद तथा ढोग गराउदै आठाना पैसा दिदै, लिदै ढोगभेट सकाउनु पर्दछ ।

अन्तमा माथि जस्तै बेहुला पट्टिबाट साईनो अनुसार आर्शिबाद तथा ढोगभेट सुरु गरि सकाउदै लानु पर्दछ । बेहुला पट्टिको साईनो चिनाउने काम बेहुलाको कलियाले गर्नु पर्दछ ।

सम्धी सम्धिनी ढोगभेट

आर्शिबाद तथा साईनो चिनाउने कार्यक्रम सकिसकेपछि दुवैतिरको सम्धी सम्धीना पर्नेहरुलाई ढोगभेट गराउनु पर्दछ । यो कार्य गर्नको लागि बेहुलीपक्षबाट एक कठुवा रक्सी र बेहुलापक्षबाट आठाना पैसा सबैको अगाडि राखिदिन पर्दछ र साईनोले दुवैतिरको सम्धी सम्धीनी पर्नेहरु जति सबैलाई अगाडी बोलाउनु पर्दछ ।

तुम्साबु –
तपाईहरु सवैजना सम्धि सम्धिनी पर्नेहरु उपस्थित हुनु भएको छ ।  सम्धी ढोगभेट गरेको बेला कलियाहरुले त्यहाँ राखिएको कठुवाको रक्सी र आठाना पैसालाई यताको उता, उताको यता गरेर ढोगै पिच्छे सारिदिनु पर्दछ ।

१. आजदेखी तपाँईहरु पछि–पछि सम्मको लागि सम्धी सम्धी हुनु भएको छ ।
तर्सथ तपाँईहरु “एक सम्धी, दुई सम्धी, तिन सम्धी” ।

ढोग गराउने ।

२. आजदेखी तपाँईहरु आघौँ– पराघौँ सम्मको लागि सम्धीनी सम्धीनी हुनुभएको छ । तर्सथ तपाँईहरु “एक सम्धीनी, दुई सम्धिनी, तिन सम्धिनी” ।

ढोग गराउने ।

३. आजदेखी तपाँईहरु युगौँ–युगौँ सम्मको लागि सम्धी सम्धीनी हुनुभएको छ ।
तर्सथ तपाँईहरु “एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी” ।

ढोग गराउने ।

धन्यबाद, सम्धि सम्धिनी ढोगभेट कार्यक्रम सकिएको छ ।

बिदाई

बेहुलाबेहुलीलाई बिदाई गर्दा बेहुलीलाई माईतीहरुले बोकी घर बाहिर निकाल्न पर्दछ । बेहुलाको घर पुऱ्याउन केटिपक्षकाहरुले केही मानिसहरु पठाँउनु पर्दछ । बेहुलाको घर लाँदा बेहुलीलाई बेहुलाको अगाडि हिडाएर लानु पर्दछ अथवा बेहुलाको घर पुग्ने बेला बेहुलीलाई बेहुलाको अगाडि हिडाउनु पर्दछ । यो रीति सकेपछि बेहुला बेहुली ससुराली आउजाउ गर्न हुन्छ । यस रीतिलाई पिढिबास दिएको भनिन्छ । केटाकेटी आफै मिलेर प्रेम बिवाह गरेको भएमा पिढिबास दिने रीति नगरिन्जेल बेहुला ससुराली जान हुँदैन ।

(समाप्त)


बुहारी भित्र्याउने

सबै नरनाताहरु सहित बेहुला बेहुली आई पुग्ने बेला घरमा बस्नेहरुले कलश, दियो र दही चामलको टिका तयार परिराख्नु पर्दछ । बुहारी भित्र्याउने बेला सासुले घरभित्र ढोकानेर केराको पातमा चामल राखी ढोका थुनेर भित्र उभिनु पर्दछ । बन्द गरिएको ढोकालाई बेहुलीले खोल्नु पर्दछ । त्यतिबेला सासुले बुहारीलाई हातमा तानेर भित्र हुलाउनु पर्दछ । बेहुलीले केराको पातमा राखिएको चामललाई दाहिने खुट्टाले टेकेर भित्र पस्नु पर्दछ । बेहुला पनि बेहुलीलाई पच्छयाँउदै भित्र पस्नु पर्दछ । बेहुलीको माईतीबाट बेहुला बेहुली पुऱ्याउन आउनेहरुलाई पनि भित्रै बोलाएर बेहुला बेहुली संगै राख्नु पर्दछ ।

सगुन बितरण

त्यस पछि सबैजनालाई जाँडपानी दिएर सगुन गरिन्छ ।

शिन्दुरपोते

बेहुला बेहुलीलाई भित्र पुऱ्याई सकेपछि बेहुलीलाई बेहुलाको घरबाट दिईने लुगाफाटा लगाई दिन पर्दछ । गरगहनाहरु लगाईदिनु पर्दछ । र अन्त्यमा बेहुलाले बेहुलीलाई शिन्दुरपोते लाईदिनु पर्दछ । शिन्दुर लाईदिदा भुईमा नझरोस भनि सेतो कपडा थाप्ने चलन छ ।

ढोग

सिन्दुर पोते कार्य सकेपछि बेहुलीले बेहुलालाई खुट्टामा ढोग्नु पर्दछ ।

जुठो मिसाई दिल मिलाई

ढोग सकेपछि बेहुलाको आमाले एउटै काँसे बोटुकबाट बेहुला र बेहुलीलाई दुई–दुईपटक रक्सी पियाई सगुन गर्ने रीति छ । यसलाई जुठो मिसाई दिल मिलाई” भनिन्छ ।

टिका तथा आर्शिबाद

शिन्दुरपोते सकेपछि बेहुलाको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ ।

चुलामा देखाउने

बेहुलाको चुलामा

बुहारी भित्राई सके पश्चात बेहुलीलाई, बेहुलाको चुलामा देखाउनु पर्दछ । तर हङकङमा ब्यक्तिगत चुला नभएकोले ईच्छाहुनेहरुले किराया हङकङको सामुहिक चुलामा बुहारी देखाउन सक्तछ । यो बिधि गर्नकोलागि एउटा कठुवामा रक्सि, काँसेथालमा अदुवा र चामल बेहुला बेहुलीलाई छुवाएर अगेनाको छेउमा राखि कुबी/जानिफकार ब्यक्तिले मुन्धुम बाचन गर्दै चुलामा बुहारी देखाउनु पर्दछ । यतिबेला बेहुला बेहुलीलाई तिन चुलाको सामुन्ने राखिन्छ ।

मुन्धुम बाचन

हे कुलपित्रमा रहनु भएका पितापुर्खाहरु हो ।
साप्सामी दीबूमीहरु हो, छूरीमीकसूमी आप्तुमीहरु हो ।
बिजुवा, जानिफकार लासामीहरु हो ।
रुमालूङ, थूमालूङ, मीयालूङ, मीचालूङ,
तिन चुलामा रहनुभएका पिता पुर्खाहरु हो ।
आज यहाँ हामीले ..(बेहुलाको पाक्षा र सामे)… को बुहारी
तपाँईहरुको छोरा/नाती/पनातीलाई
हाम्रो घरमा ल्याएका छौं ।
यहाँ तपाईहरु सामु यस घरमा चालचलन गर्ने,
पानी भर्ने, आगो फुक्ने बुहारीलाई
चिनाउदै छौं, देखाउदै छौं ।
उनको शरिरमा कुनै रोग कष्ट पर्न दिनु हुदैन,
कुनै आपत बिपत आउन दिनु हुदैन,
आज यहाँ तपाईहरुले दीर्घायुको आर्शिबाद दिनुपर्छ है ।

आँखीडाही, रिसराग हटाई दिनु पर्दछ ।
झै–झगडा पनि हटाई दिनु पर्दछ ।
तपाँईहरुकै परिवारको सदस्य बनेकी
बुहारीलाई ज्ञान बुद्धी दिनुहोस,
मुटु दुख्ने, कलेजो दुख्ने,
छाती दुख्ने, छेर्ने छाद्ने
रोगहरुबाट बचाई दिनुहोस,
स्वस्थ्य लाभ गराई दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

(समाप्त)


बिबाह छिन्ने

किरात राईहरुको संस्कारमा मगनी गरिसकेपछि उपयुक्त समय हेरेर बिबाह छिन्ने कार्य गरिन्छ । बिवाह छिन्ने दिन सम्पुर्ण नरनाताहरु बोलाई बिवाह भोज खुलाउने चलन छ । बिवाह छिन्नुलाई बगदत्त दिनु पनि भनिन्छ । बगदत्त दिनुभनेको आफ्नो कुलपित्रबाट छोरीचेलीलाई निकाली जुवाँईको कुलपित्रमा लगाउन दिने अनुमतीको बचन हो । मौलिक किरात धर्म अनुसार बागदत्त नलिई श्रीमान वा श्रीमती मध्ये कसैको मृत्यु भएमा मृतकलाई चिहानमा लानु अगावै बागदत्त दिनै पर्दछ । यदि असम्भव भएमा काजक्रिया गर्नुभन्दा अगावै  बागदत्त दिनै पर्दछ । छोराछोरीको बिबाह गर्नु पर्दा पनि आमाबाबुले बागदत्त लिएकै हुनु पर्दछ ।

विवाहको रित

किरात राईहरुको बिवाहको रीति बिभिन्न खोला, पाछा, थर अनुसार फरक फरक पाईन्छ । रित थाहापाउन बेहुलापक्षको कलियाहरुले बेहुलीपक्षको कलियाहरुलाई “जोडि कठुवामा रक्सी” राखेर बिवाहको दिन लानपर्ने रीतभाँतहरुको बारेमा सोधनी गर्न पर्दछ । दुवै पक्षको कलियाहरु बसेर गरिने सल्लाहलाई “बुलुचुरी” भन्दछ । बेहुलीपक्षका कलियाहरुले त्यसदिन ल्याउनुपर्ने सम्पुर्ण रितहरुबारे सबै जानकारी गराउदछ । साधारणतय निम्न रितहरु चलन चल्तिमा छन ।

बेहुला पक्षले तयार पार्नुपर्ने आवश्यक सामाग्रीहरु

  1. बाह्र कठुवा रक्सि, १ मट्या भाती जाँड, २ टपरा सुङगुरको भुटेको मासु, १४ रुपैया पैसा
  2. हाईखूवाको लागि तामाको जोडि भाँडा र २ वटा तामाको पैसा
  3. फेटा आवश्यक्ता अनुसार (कलिया, बाबा, काका तथा बडाहरुलाई)

बेहुली पक्षले तयार पार्नुपर्ने आवश्यक सामाग्रीहरु

  1. एउटा मट्टियामा जाँड, एउटा कठुवामा रक्सि र त्यसमाथि सुङगुरको भुटुवा मासु (ऐच्छिक)
  2. एउटा नाङलोमा फुल, चामल, दहीचामलको टिका, दियो र अर्को नाङलोमा बेहुलाबेहुलीलाई माईतीहरुको तर्फबाट दिईने कपडाहरु
  3. फेटा आवश्यक्ता अनुसार (कलिया, बाबा, मामाहरुलाई)

पित्री पुकारने

बेहुलाको घरमा –

घरबाट जन्ति हिडाउन अगाडि कुबि वा जानकार ब्यक्तिले बेहुलाको घरको कुलपित्रलाई झैझगडा नहोस भनि दर्साएर जन्ति हिडाउन पर्दछ । कुलपित्र नपुकारी हिडेमा बिबाहमा झैझगडा हुने, कुरा नमिल्ने, चिताएको कुरा नपुग्ने बिश्वास गरिन्छ ।

तयमी –
हे कुलपित्रमा रहनु भएका सम्पुर्ण पितापुर्खाहरु हो
आज हामी जाँड पानी, रुपैया पैसा, अन्न लिई
साप्सावा दीबूवा र सोधभाँडा जस्ता सामाग्रीहरु लिई
कुटुम्बको घरमा बिबाहको कुरा छिनाउन जाँदैछौ ।
हामीलाई ज्ञान दिनुहोस, झैझगडा पन्छाई दिनुहोस ।

बाझोजुझो, आँखीडाही सवैकुरा पन्छाई दिनुहोस ।
आज नरनाताहरु र जानिफकार ब्याक्तीहरुलाई साथमा लिई
हामी बुहारीलाई कुटुम्बको कुलबाट,
हाम्रो कुलमा माग्न जाँदैछौ ।
हामीलाई कहि कतै अप्ठ्यारो नपरोस
कुटुम्बहरुको सामुन्ने कुनै कमि कमजोरी नरहोस ।
हे पितापुर्खाहरु हो । हामीलाई यो शुभकार्य
सफलता पुर्वक सम्पन्न गरि आउँनु भनी
ज्ञान दिनुहोस, आर्शिबाद दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

जन्ति जाने

जन्ति जाँदा बेहुला बेहुलीलाई अगाडी लगाई बाटो लाग्नु पर्दछ । यस दिन बेहुला बेहुली दुवैजनाले छाता ओढेर हिड्न पर्दछ । बेहुलालाई एकजना कुमार केटा र बेहुलीलाई एकजना कन्या केटी साथी लानुपर्दछ । जन्ति जाँदा बेहुलीपट्टिको कलियाहरुले भनेको बाटो जानुपर्दछ ।

कलिया भेट

सरसल्लाह गरेको ठाँउमा पुगेपछि बेहुली पक्षका कलियाहरु बेहुला पक्षको कलियाहरुलाई स्वगत गर्न बसिरहेको हुन्छ । जन्तिभन्दा अगाडि कलियाहरु गएर कलिया भेट गर्न पर्दछ । कलिया भेट गर्दा दुवैपक्षको कलियाहरुले “एकएक कठुवामा रक्सि र टपरामा भुटेको मासु” सगुनको रुपमा राखेर एक आपसमा ढोगभेट गर्दछन । कलियाहरुको ढोगभेट सकिएपछि त्यहाँ राखिएको मासु र रक्सि साटासाट गरेर सबैले बाँडी खानु पर्दछ ।

जन्ती पर्छाउने

बेहुलीपक्षका कलियाहरुले जन्तिहरुलाई जन्ति पर्छने ठाँउमा लानु पर्दछ । जन्ति पर्छने ठाँउमा बेहुलीको आमाबाबु, माईतीहरु, मावलीहरु र सबै माईती पट्टिको निम्तालु नरनाताहरुले जन्ति पर्छाउदछ । जन्ति पर्छाउदा २ जना कन्याकेटीहरुलाई एउटा नाङलोमा फुल, चामल, दहीचामलको टिका, दियो र अर्को नाङलोमा बेहुलाबेहुलीलाई माईतीहरुको तर्फबाट दिईने कपडाहरु बोकेर, बेहुला बेहुलीलाई दाहिने पारेर ३ पटक घुम्नु पर्दछ ।

खानपान

जन्ति पर्छिसकेपछि बेहुलाबेहुलीलाई माइतीहरुले बोकेर खानपान गर्ने ठाउँमा लानु पर्दछ । बेहुला बेहुलीलाई खाना राखिसकेपछि अन्य जन्तिहरुलाई पनि खाना दिन पर्दछ । यसदिन बेहुला बेहुलीलाई वरणी (पात गाँसेर तयार पारिएको बिशेष किसिमको ठुलो टपरा) मा खाना राखेर दिने रीति छ । बेहुला बेहुलीको आमाबाबु, कलियाहरु र लोकन्ता लोकन्तिहरुलाई पनि वरणीमै खाना दिईन्छ ।

बेहुला बेहुलीलाई बिबाह मण्डपमा लाने

खानपान सकेपछि बेहुलाबेहुलीलाई माइतीहरुले बोकेर बिबाह मण्डपमा लानु पर्दछ ।

अन्य आशन ग्रहण

१. बेहुला बेहुली र लोकान्ता लोकन्ती :
२. बेहुलाको बाबाआमा, काकाबडाहरु र कलिया (बेहुला पट्टिको लाईनमा)
३. बेहुलीको बाबाआमा, मावलीहरु र कलिया (बेहुली पट्टिको लाईनमा)
४. किराया हङकङको कूबीमी (दुवैतर्फको बिचमा)

बिवाह छिन्ने रित

तुम्साबु –
हे नरनाताहरु हो । आज हामी यहाँ (बेहुलीको बाजेबोजुको नाम) को नातिनि (बेहुलीको बाबुआमाको नाम) को (कुनबहिनि) छोरी (बेहुलीकोनाम र पाछा) को (बेहुलाको बाजेबोजुको नाम) को नाति (बेहुलाको बाबुआमाको नाम) को (कुनभाई) छोरा (बेहुलाको नाम र पाछा) संग बिबाह छिन्ने भनेर कुटुम्बहरु उपस्थित हुनु भएको रहेछ । कुरा के कसो हो । मान्यजनहरुले कुरा राखि दिन पऱ्यो ।

बेहुलापक्षको कलिया –
माननिय मान्यजनहरुहो, हजुरहरुको छोरिचेली हामिसंगै छ । हाम्रै घरमा छ । आज हामी यहाँ, हिजो पारुहाङ, सुम्निमा, तयमा, खियामा, खोक्चिलिप्पा/रैछाकुले हाम्रो पुर्खाहरुले चलाईल्याउनु भएको चलनलाई अगाडि बढाउदै, वहाँहरुले चलाएको सवै रितहरु लिएर साँक्षि प्रमाणका साथ बिवाह छिन्न भनेर उपस्थित भएका छौं ।

मान्यजनहरु । आजको यस बिवाह कार्यक्रममा कसैको रिस राग नहोस भनि सबै मान्यजनहरुको सम्मानार्थ सगुन ल्याएका छौं ।  कार्यक्रम भरि यहाँहरुले मिठो बोली गुलियो बचन बोलिदिनु हुनेछ भनेर हामीले आशा गरेका छौं  ।

अब म रितको नामाकरण गर्दछु । मेरो साथि कलिया (कलियाको नाम) ज्युले मान्यजनहरुलाई बिवाहको रित राखिदिनहुन बिनम्र अनुरोध गर्दछु ।

  1. “पुर्खाहरुलाई चढाउने, पित्रीमा छर्किने, घरमुलीको शिर उठाउनी” (१ कठुवा रक्सि र १ टपरा सुङगुरको भुटेको मासु ) ।
  2.  “धिवत्तको सम्मानमा”  (२ कठुवा रक्सि)
  3. “कलियाको सम्मानमा” (२ कठुवा रक्सि)
  4. “सारथिको सम्मानमा” (२ कठुवा रक्सि)
  5. “आमाबाबुको शिर उठाउनी” –  (२ कठुवा रक्सि)
  6.  “हाईखूवाको लागि सोधमोल भाँडा” (तामाको जोडि भाँडा र २ वटा तामाको पैसा )
  7. “दाजुभाई संग चिनजानी गर्न” (१ कठुवा रक्सि, १४ रुपैया, १ मट्या भाती जाँड र सुङगुरको भुटेको मासु )

मान्यजनहरु । यो सवै रितहरु हामीले राखेका छौं । यो रित हिजो पारुहाङ, रुमाहाङ, रेछाकुपा, नायुमा, सुम्निमाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । तपाँई हाम्रो बाजे पुर्खाहरुले नै गरिल्याउनु भएको हो । यो सवैकुरा हिजैबाट भई आएको हो । हजुर आज हामीले मनोखुशि गरिल्याएका होइनौं । यो रितलाई स्वीकारी दिन पऱ्यो हजुर ।

रित स्विकार्ने

बेहुलीपक्षको कलिया
हे मान्यजनहरु हो । वहाँहरुले यत्रो सरसरदाम साँक्षि प्रमाण र रितहरु लिएर आउनु भएको रहेछ । हाम्रो छोरिचेली वहाँहरुकै घरमा छन । हामिले देखेर बुझेर आएका छौं । र मानव मायाको कुरा छिनाउन वहाँहरुलाई बोलाएर ल्याएका हौं । पुर्खाहरु हो । यो हाम्रो परापुर्व काल देखिकै चलन नै हो । रितलाई स्विकारौं वा के गरौं ।

तुम्साबु –
मान्यजनहरु, मानव माया अपरम्पार छ । हाम्रो पुर्खा सुम्निमा पारुहाङले यस संसारको सृष्टि गर्नु भयो । खोला, नाला,कोसी, समुन्द्रको सृष्टि गर्नु भयो । पाखा, पर्वत, हिमाल, बनजंगलको सृष्टि गर्नु भयो । यस संसारलाई सुन्दर बनाउन जिव, जन्तु, चराचुरुङगी, मानवको सृष्टि गर्नुभयो । आफ्नो वंशलाई अगाडि बढाउन माया प्रिति लगाउन सिकाउनु भयो । प्रकृतिलाई निरन्तर अगाडी बढाउन माया प्रेमको बन्धन बाँध्न सिकाउनु भयो । मान्यजनहरु, आज हामी यहाँ यहि मायाको बन्धन बाँधन, सृष्टिको नियमलाई निरन्तर अगाडी बढाउन हामी उपस्थित भएका छौं । रितलाई स्विकार्न नै पर्ला कि के भन्नुहुन्छ गाछि घरले ?

गाछि घर –
यहाँ मान्यजनहरुले सबै साँछि प्रमाण पुराएर आउनु भएको रहेछ । हामिले रित स्विकारेउँ ।

बागदत्त

तुम्साबु –
अब हामि बगदत्त दिने रीति तिर लाग्दै छौं । छोरीचेलीलाई सदासदाको लागि जुवाँईलाई दिनुलाई बगदत्त दिने रीति भनिन्छ । बेहुलीको मामाहरुले बेहुलाबेहुलीको नाममा बचन/बागदत्त बोलीदिनु पर्दछ ।

१. बेहुलीपक्षको मावली
मान्यजनहरु हो । हाम्रो भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) को कुलपित्र तिनचुलाबाट मुलढोका, दलान, आँगन हुँदै यहाँको साखेवाबाट (बेहुलाको नाम र पाछा) लाई उहाँहरुको तिनचुलामा “आजबाट एक दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक दियौं” ।

२. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा
मान्यजनहरु हो । हाम्रो भाईभतिज (बेहुलाको नाम र पाछा) को कुलपित्र तिन चुलामा उहाँहरुको भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई उहाँहरुको कुलपित्र, तिन चुलाबाट बुहारी स्वरुप “आजबाट एक पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “एक पायौं” ।

३. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । आकाशको तेत्तीसकोटी देवीदेवताहरुलाई साक्षी राखेर, पातलको सिमेभुमे, नागनगेनीहरुलाई साक्षी राखेर, हाम्रो भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई उहाँहरुको भाईभतिज हाम्रो जुवाँई (बेहुलाको नाम र पाछा) लाई  “आजबाट दुई दियौं”। बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई दियौं” ।

४. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा
मान्यजनहरु हो । सबै देवीदेवताहरुलाई साक्षी राख्दै, सिमेभुमे नागनगेनीलाई साक्षी राख्दै, हाम्रो भाईभतिज (बेहुलाको नाम र पाछा) मा हाम्रो बुहारी (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई “आजबाट दुई पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई पायौं” ।

५. बेहुलीपक्षको मावली
मान्यजनहरु हो । कुलपित्र, भगवान, नागनगेनी सिमेभुमे सबैलाई साक्षि राख्दै हाम्रो भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई हाम्रो जुवाँई (बेहुलाको नाम र पाछा) लाई  “आजबाट एक दियौं, दुई दियौं, तिन दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक दियौं, दुई दियौं, तिन दियौं” ।

६. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा
मान्यजनहरु हो । कुलपित्र, भगवान, नागनगेनी सिमेभुमे सबैलाई साक्षि राख्दै हाम्रो भाईभतिज (बेहुलाको नाम र पाछा) मा हाम्रो बुहारी (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई “आजबाट एक पायौ, दुई पायौं, तिन पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “एक पायौ, दुई पायौं, तिन पायौं” ।

तुम्साबु –
धन्यबाद मान्यजनहरु हो बागदत्त दिने काम सकिएकोछ ।

हातहतियार जगाउने रित

बागदत्त दिई सकेपश्चात बेहुला बेहुलीलाई भविश्यमा केहि नहोस भनि खबरदारी गर्न उनीहरुको नाममा हतियार जगाउने रीति गरिन्छ । हतियार जगाउदा तल उल्लेख गरेअनुसारको बचन बोलीदिनु पर्दछ ।

तुम्साबु –
बेहुला बेहुलीलाई भविश्यमा खबरदारी गर्न हतियार जगाउने रीति गरिन्छ । हतियार जगाउदा तल उल्लेख गरेअनुसारको बचन बोलीदिनु पर्दछ ।

१. बेहुलीपक्षको मावली
मान्यजनहरु हो । आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा (बेहुलाको नाम) ले मेरो श्रीमती नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो जेठान, सालो नै हो भन्दा भन्दै, हाम्रो भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी (बेहुलीकोनाम) ले बाटोमुनी बाटोमाथी कहि कतै बाटो बिरायो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्निको खुँडा एक जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो जुवाँईको खुँडा एक जाग्यो” ।

२. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा
मान्यजनहरु हो । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली (बेहुलीकोनाम) ले मेरो श्रीमान नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो आमाज्यु, नन्द नै हो, भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई (बेहुलाको नाम) ले बाटोमुनी बाटोमाथी कही कतै बाटो बिरायो भने “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो” ।

३. बेहुलीपक्षको मावली
मान्यजनहरु हो । आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा (बेहुलाको नाम) ले मेरो श्रीमती नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो जेठान, सालो नै हो भन्दा भन्दै, हाम्रो  भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी (बेहुलीकोनाम) ले बाटो माथि बाटो मुनी, बाटो हिडदा कँही कतै फुल चुँड्दो गऱ्यो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्निको खुँडा दुई जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो जुवाँईको खुँडा दुई जाग्यो” ।

४. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा
मान्यजनहरु हो । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली (बेहुलीकोनाम) ले मेरो कुलपित्र, मेरो श्रीमान, मेरो सासुससुरा नै हो भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई (बेहुलाको नाम) ले बाटो माथि बाटो मुनी, बाटो हिडदा कँही कतै अरुनै फुल चुडायो भने, “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा दुई जाग्यो” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो बुहारीको खुर्पा दुई जाग्यो” ।

५. बेहुलीपक्षको मावली
मान्यजनहरु हो । आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा (बेहुलाको नाम) ले मेरो श्रीमतीनै, मेरो सासुससुरानै, मेरो जेठान, सालो भनेर मान्दा मान्दै पनि, हाम्रो  भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी (बेहुलीकोनाम) ले बाटो बिराएर अरुनै श्रीमान चिन्न थाल्यो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्निको खुँडा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो जुवाँईको खुँडा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

६. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा
मान्यजनहरु हो । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली (बेहुलीकोनाम) ले कामकाज पनि मेरै हो, कुखुरा सुङगुर पनि मेरै हो, अन्नबाली रुपैया पैसा पनि मेरै हो, पानी पँधेरा नागनगेनी सबै नै मेरै हो, भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई (बेहुलाको नाम) ले बाटो बिराएर अरुनै श्रीमती चिन्न थाल्यो भने, “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुलाबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

तुम्साबु –
धन्यबाद मान्यजनहरु हो हतियार जगाउने रीति सकिएकोछ ।

छोरीजुवाँईलाई चुलामा देखाउने

तुम्साबु –
छोरीजुवाँईलाई चुलामा देखाई पितापुर्खाहरुबाट दिर्घायु तथा सुस्वास्थ्यको कामना गर्नुलाई हाईखुवा चारीखुवा भन्दछ । हङकङमा ब्यक्तिगत चुला नभएकोले किराया हङकङको सामुहिक चुलालाई मुन्धुमी विधि अनुसार ब्यक्तिगत चुलामा प्रतिस्थापन गरि हाईखूवा गरिनेछ । यो कार्य किराया हङकङको कूबीमीले गर्दछ ।

आवश्यक सामाग्रीहरु :

१. केराको पात ओछ्याएर त्यसमाथि चामल, अदुवा र दहिचामलको टिका राख्ने ।
२. कुटुम्बहरुले ल्याएको तामाको जोडि भाँडा वा काँसे डबका पनि त्यहिँ राख्ने ।
३. कुटुम्बहरुसंग १/१ वटा सिक्का पैसा मागेर त्यही भाँडामा राख्ने ।
४. एउटा कठुवामा चुलालाई चढाउने चोखो रक्सी राख्ने ।
५. धामी बस्ने एकपिर्का राख्ने ।

छोरीजुवाँईलाई चुलामा देखाउने बचन

तयमी
हे रुमालूङ, थूमालूङ हो
हे बूलूलूङ खमावालूङ, खप्चीलूङ हो
हे मीचालूङ मीयालूङ हो
हे नागा ह्यालापा साकूदीपावा हो ।

मानव सृष्टी हकूङबूङमा भयो ।
अग्नीको सृष्टी रीब्दँपोपीमा भयो ।
रुपीयाँ पैसाको सृष्टी राजाबासामा भयो ।
अन्नको सृष्टी मधेशामा भयो ।
ज्ञानको सृष्टी समाजमा भयो ।
बिजुवाको सृष्टी हँहँम्लायी फूलूकू सखेवामा भयो ।
अदुवाको सृष्टी बँदेल बस्ने ठाँउमा भयो ।
आयुको सृष्टी भगवानले गऱ्यो ।
रक्सीको सृष्टी दीबूरसूङ लोदूरमा बाट बन्यो ।

बाघ फैलिए रोसूङला रहँलाको बनजङगलमा
थार फैलिए दीबूखा रहँलाको बनजङलगमा
भालु फैलिए भिरपहराको बनजङगलमा

हे कुलपित्रमा रहनु भएको पितापुर्खाहरु हो
आज यस घरमा को–को किन भेला भएका हुन ?
आज हामीलाई के–के किन देखाउदैछन भन्नुहोला ।
आज (मणि चन्द्र साम्पाङ राई बुल्तिम पाछा बुक्छामी सामे) ले हाम्रो छोरीचेलीलाई
उहाँहरुको कुलपित्रमा बुहारी मानी भित्र्याई
आज हामीलाई देखाउन ल्याउनु भएको छ ।

उहाँहरुले हामीलाई करकोशेली, जाँडपानी
अन्न पैसा सबैकुरा ल्याईदिनु भएको छ ।
कुटुम्बहरुले मीठो बोली दर्साई फर्साई
सोध भाँडा राखिदिनु भएको छ ।
यसलाई तपाँईहरु समक्ष कूबीमीले देखाउदै हुनुहुन्छ ।
तपाँईहरुले यसलाई हेरिदिनुहोस है, सुनिदिनुहोस है ।

हिजो खक्चुलुप्पाले, आफ्नो चेलीहरुको बिबाहमा
बूलूहाईखूवा, चारी हाईखूवा गरेका थिए ।
त्यही समयदेखी हामीले पनि
बूलूहाईखूवा, चारी हाईखूवा गरेर
तपाँईहरुलाई चिनो देखाउदै छौ
हे पितापुर्खाहरु हो,
मन नदुखाई दिनुहोस है, नरिसाई दिनुहोस है ।
हाम्रो छोरी जुँवाईलाई,
दिर्घायु तथा सफल जिवन प्राप्तीको
आशिर्बाद दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

टिका तथा आर्शिबाद

बेहुलीको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ । त्यसपछि बेहुलाको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ । अन्त्यमा अन्य आफन्तजनहरुले आशिबाद दिन पर्दछ ।

साईनो चिनाउने

सर्वप्रथम साईनो चिनाउने काम बेहुली पट्टिको कलियाले गर्नुपर्दछ । साईनो चिनाउने कार्य गर्दा बेहुलीको आमाबाबालाई आठाना पैसा दिएर ढोग्न लगाउन पर्दछ । ढोग गराउदा बेहुली अधि र बेहुला पछि हुनु पर्दछ । ढोग गरि सके पछि आठाना पैसा फिर्ता मागि एवं रितले साईनो अनुसार क्रमश: ढोग गराउदै आठाना पैसा दिदै, लिदै ढोगभेट सकाउनु पर्दछ ।

अन्तमा बेहुला पट्टिको साईनो चिनाउने काम बेहुलाको कलियाले गर्नु पर्दछ । माथि जस्तै बेहुला पट्टिबाट साईनो अनुसार ढोगभेट सुरु गरि सकाउदै लानु पर्दछ ।

सम्धी सम्धिनी ढोगभेट

आर्शिबाद तथा साईनो चिनाउने कार्यक्रम सकिसकेपछि दुवैतिरको सम्धी सम्धीना पर्नेहरु सबैलाई अगाडी बोलाई ढोगभेट गराउनु पर्दछ । सम्धी ढोगभेट गरेको बेला कलियाहरुले त्यहाँ राखिएको कठुवाको रक्सी र आठाना पैसालाई यताको उता, उताको यता गरेर ढोगै पिच्छे सारिदिनु पर्दछ ।

आवश्यक सामाग्रीहरु :

१. बेहुलीपक्षबाट एक कठुवा रक्सी
२. बेहुलापक्षबाट आठाना

तुम्साबु –
१. आजदेखी तपाँईहरु पछि–पछि सम्मको लागि सम्धी सम्धी हुनु भएको छ ।
तर्सथ तपाँईहरु “एक सम्धी, दुई सम्धी, तिन सम्धी” ।

२. आजदेखी तपाँईहरु आघौँ– पराघौँ सम्मको लागि सम्धीनी सम्धीनी हुनुभएको छ । तर्सथ तपाँईहरु “एक सम्धीनी, दुई सम्धिनी, तिन सम्धिनी” ।

३. आजदेखी तपाँईहरु युगौँ–युगौँ सम्मको लागि सम्धी सम्धीनी हुनुभएको छ ।
तर्सथ तपाँईहरु “एक सम्धी सम्धिनी, दुई सम्धी सम्धिनी, तिन सम्धी सम्धिनी” ।

तुम्साबु –
धन्यबाद मान्यजनहरु हो सम्धी सम्धीना ढोगभेट सकिएकोछ ।

शिर उठाउनी :

विवाहको दिन बिभिन्न कार्य गर्ने कजेरीहरुको काम सकिएपछि कजेरी फुकाउन उनीहरुको शिर उठाउने रीति गरिन्छ । हङकङमा बेहुला बेहुली दुवै तर्फ संयुक्त बिबाह भोज गर्ने चलन रहेकोले सबै कजेरीहरुलाई एक ठाँउमा राखेर उनीहरुको शिरनाम उठाईन्छ ।

तुम्साबु – शशि मदन राई

तपाँईहरुले (रेनुका राई एवं मणिचन्द्र राईको) को बिबाह कार्जे सम्पन्न गर्न काम गर्दा तपाँइहरुको हात, खुट्टा कति दुख्यो होला, सबै नरनाताहरुलाई खानपिन गराउदा कति थकाई लाग्यो होला, नराम्रो बचन पनि कति सुन्नु पऱ्यो होला, यसमा हामी सबै माफि चाहान्छौं । काम गर्दै जाँदा मेलो मेसो हराएर कसैले गालि पनि गरेन होला । यता उता जाँदा आँउदा भोक तिर्खा पनि लाग्यो होला । तपाँईहरुको खुट्टा कति ठाँउमा ठोकिएर दुख्यो पनि होला । जे जसरी काम गर्नु परेता पनि तपाँईहरुले मन नदुखाउनु होला । रिस राग नगरि दिनु होला । आशिर्वाद दिई राख्नुहोला भनि यो तपाँईहरुको शिर उभ्याउनी बेहुला बेहुली दुवै तर्फको आमा बाबा बाट राखेका छौं । स्विकारी दिनु होला ।

१. कजेरिलाई – एक कठुवामा रक्सि र सुँगुरको भुटुवा मासु ।
२. कलियाहरुलाई – एक कठुवामा रक्सि र सुँगुरको भुटुवा मासु ।
३. कूबीमीहरुलाई – एक कठुवामा रक्सि र पैसा
४. फोटोग्राफरलाई – एक कठुवामा रक्सि र पैसा

नामावलीहरु :

बेहुली पट्टिको नामावली :

बाजे/बोजु –
बाबा/आमा –
भाईहरु –
बेहुली –
पाछा –
सामे –
कुन बहिनि –
मामाहरु –
कलियाहरु –
लोकन्तिहरु –

बेहुला पटिटको नामावली :

बाजे/बोजु –
बाबा/आमा –
बेहुला –
पाछा –
सामे –
कुन भाई –
लोकन्ता –
कलिया –

कार्य बाँडफाँड :

१. निम्तो बितरण –
२. फोटो/भिडियोग्राफि –
३. बस ब्यावस्थापन  –
४. पंचेबाजा तयार गर्ने –
५. जन्ति पर्छाउने  २ कन्या तयार गर्ने –
६. बेहुला बेहुली बोक्ने –
७. खानपान ब्यावस्थापन –
८. बेहुला तर्फको रित ब्यावस्थापन –
९. बेहुली तर्फको रित ब्यावस्थापन –
१०. बागदत्त बोल्ने मामाहरु –
११. कूबीमी बोलाउने –
१२. सरसफाई ब्यावस्थापन –

कार्यक्रमको रुपरेखा :

४:०० बजे – संयोजकहरु चुलाघर पुगि सक्ने
६:३० बजे – जन्ति बस हिडाउने (जोर्डनबाट)
७:१५ बजे – कलिया भेट (पुलमा)
७:३० बजे – जन्ति पर्छाउने (आँगनमा)
८:०० बजे – रित राख्ने
८:१५ बजे – बागदत्त बोल्ने
८:३० बजे – हतियार जगाउने
८:४५ बजे – हाईखुवा गर्ने
९:०० बजे – साइनो चिनाउने
९:१५ बजे – सम्धि ढोग
९:३० बजे – शिर उठाउनी
१०:३० बजे – फिर्ता

(समाप्त)


प्रिती भोज

सर्व प्रथम बेहुला बेहुलीलाई खाना राखिसकेपछि अन्य जन्तिहरुलाई पनि खाना दिन पर्दछ । यसदिन बेहुला बेहुलीलाई वरणी (पात गाँसेर तयार पारिएको बिशेष किसिमको ठुलो टपरा) मा खाना राखेर दिने रीति छ । बेहुलाको आमाबाबु, कलियाहरु र लोकन्ता लोकन्तिहरुलाई पनि वरणीमै खाना दिईन्छ ।

बेहुला बेहुलीलाई स्टेजमा लाने

खान खाई सकेपछि बेहुलाबेहुलीलाई माइतीहरुले बोकेर स्टेजमा लानु पर्दछ ।  बेहुलीले केराको पातमा राखिएको चामललाई दाहिने खुट्टाले टेकेर स्टेजमा गई बस्नु पर्दछ । बेहुला पनि बेहुलीलाई पच्छयाँउदै स्टेजमा गई बस्नु पस्नु पर्दछ ।

शिन्दुरपोते

बेहुलाले बेहुलीलाई शिन्दुरपोते लाईदिनु पर्दछ । शिन्दुर लाईदिदा भुईमा नझरोस भनि सेतो कपडा थाप्ने चलन छ ।

ढोग

सिन्दुर पोते कार्य सकेपछि बेहुलीले बेहुलालाई खुट्टामा ढोग्नु पर्दछ ।

जुठो मिसाई दिल मिलाई

ढोग सकेपछि बेहुलाको आमाले एउटै काँसे बोटुकबाट बेहुला र बेहुलीलाई दुई–दुईपटक रक्सी पियाई सगुन गर्ने रीति छ । यसलाई जुठो मिसाई दिल मिलाई” भनिन्छ ।

टिका तथा आर्शिबाद

शिन्दुरपोते सकेपछि बेहुलीको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ । त्यसपछि बेहुलाको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ । अन्त्यमा अन्य आफन्तजनहरुले आशिबाद दिन पर्दछ ।

कजेरी फुकाउने रीति :

विवाहको दिन बिभिन्न कार्य गर्ने कजेरीहरुको काम सकिएपछि कजेरी फुकाउन उनीहरुको शिर उठाउने रीति गरिन्छ । हङकङमा बेहुला बेहुली दुवै तर्फ संयुक्त बिबाह भोज गर्ने चलन रहेकोले सबै कजेरीहरुलाई एक ठाँउमा राखेर उनीहरुको शिरनाममा १ कठुवामा रक्सि र पैसा र सुँगुरको भुटुवा मासु राखिदिन पर्दछ ।

तुम्साबु –
तपाँईहरुले (बेहुलाबेहुलीको नाम) को बिबाह कार्जे सम्पन्न गर्न काम गर्दा तपाँइहरुको हात, खुट्टा कति दुख्यो होला, सबै नरनाताहरुलाई खानपिन गराउदा कति थकाई लाग्यो होला, नराम्रो बचन पनि कति सुन्नु पऱ्यो होला, यसमा हामी सबै माफि चाहान्छौं । रिस राग नगरि दिनु होला । आशिर्वाद दिई राख्नुहोला भनि यो तपाँईहरुको शिर उभ्याउनी बेहुला बेहुली दुवै तर्फको आमा बाबा बाट राखेका छौं । स्विकारी दिनु होला ।
धन्यबाद ।

कलिया फुकाउने रीति :

बिबाह सकिएपछि कलिया फुकाउने रीति गरिन्छ । हङकङमा समयको अभावले संयुक्त रुपमा बेहुला बेहुली दुवै पक्षबाट कलिया फुकाउने रीति गरिन्छ । यो रीति गर्दा कलियाहरुलाई राखेर जोडि कठुवामा रक्सि र सुँगुरको भुटुवा मासु राखिदिन पर्दछ ।

तुम्साबु –
तपाँईहरुले (बेहुलाबेहुलीको नाम) को बिबाह कार्जे सम्पन्न गर्न काम गर्दा कति दु:ख पाउनु भयो होला । काम गर्दै जाँदा मेलो मेसो हराएर कसैले गालि पनि गरेन होला । यता उता जाँदा आँउदा भोक तिर्खा पनि लाग्यो होला । तपाँईहरुको खुट्टा कति ठाँउमा ठोकिएर दुख्यो पनि होला । जे जसरी काम गर्नु परेता पनि तपाँईहरुले मन नदुखाउनु होला । तपाँईहरुको मनमा रिस राग नराखि दिनुहोला भनि बेहुला बेहुली दुवै तर्फको आमा बाबाले तपाँईहरुको शिरनामको लागि या शिर उभ्याउनी राखि दिएका छन । स्विकारी दिनु होला ।
धन्यबाद ।

कार्य बाँडफाँड :

  1. बेहुली श्रृङगार :
  2. बस ब्यावस्थापन :
  3. आवश्यक सामाग्री तयार :
  4. सर सजावट :
  5. पञ्चेबाजा :
  6. दुई कन्या :
  7. दुई भाई
  8. बहीखाता :
  9. खानपान :
  10. सरसफाई :

(समाप्त)