बागदत्त/बिबाह छिन्ने

किरात राईहरुको संस्कारमा मगनी गरिसकेपछि उपयुक्त समय हेरेर बिबाह छिन्ने कार्य गरिन्छ । बिवाह छिन्नुलाई बगदत्त दिनु पनि भनिन्छ । बगदत्त दिनुभनेको आफ्नो कुलपित्रबाट छोरीचेलीलाई निकाली जुवाँईको कुलपित्रमा लगाउन दिने अनुमतीको बचन हो । मौलिक किरात धर्म अनुसार बागदत्त नलिई श्रीमान वा श्रीमती मध्ये कसैको मृत्यु भएमा मृतकलाई चिहानमा लानु अगावै बागदत्त दिनै पर्दछ । यदि असम्भव भएमा काजक्रिया गर्नुभन्दा अगावै  बागदत्त दिनै पर्दछ । छोराछोरीको बिबाह गर्नु पर्दा पनि आमाबाबुले बागदत्त लिएकै हुनु पर्दछ ।

बेहुला पक्षले तयार पार्नुपर्ने आवश्यक सामाग्रीहरु

  1. बाह्र कठुवा रक्सि, १ मट्या भाती जाँड, २ टपरा सुङगुरको भुटेको मासु, १४ रुपैया पैसा
  2. हाईखूवाको लागि तामाको जोडि भाँडा र २ वटा तामाको पैसा
  3. फेटा आवश्यक्ता अनुसार (कलिया, बाबा, काका तथा बडाहरुलाई)

बेहुली पक्षले तयार पार्नुपर्ने आवश्यक सामाग्रीहरु

  1. एउटा मट्टियामा जाँड, एउटा कठुवामा रक्सि र त्यसमाथि सुङगुरको भुटुवा मासु (ऐच्छिक)
  2. एउटा नाङलोमा फुल, चामल, दहीचामलको टिका, दियो र अर्को नाङलोमा बेहुलाबेहुलीलाई माईतीहरुको तर्फबाट दिईने कपडाहरु
  3. फेटा आवश्यक्ता अनुसार (कलिया, बाबा, मामाहरुलाई)

पित्री पुकारने

बेहुलाको घरमा –

तयमी –
हे कुलपित्रमा रहनु भएका सम्पुर्ण पितापुर्खाहरु हो
आज हामी जाँड पानी, रुपैया पैसा, अन्न लिई
साप्सावा दीबूवा र सोधभाँडा जस्ता सामाग्रीहरु लिई
कुटुम्बको घरमा बिबाहको कुरा छिनाउन जाँदैछौ ।
हामीलाई ज्ञान दिनुहोस, झैझगडा पन्छाई दिनुहोस ।

बाझोजुझो, आँखीडाही सवैकुरा पन्छाई दिनुहोस ।
आज नरनाताहरु र जानिफकार ब्याक्तीहरुलाई साथमा लिई
हामी बुहारीलाई कुटुम्बको कुलबाट,
हाम्रो कुलमा माग्न जाँदैछौ ।
हामीलाई कहि कतै अप्ठ्यारो नपरोस
कुटुम्बहरुको सामुन्ने कुनै कमि कमजोरी नरहोस ।
हे पितापुर्खाहरु हो । हामीलाई यो शुभकार्य
सफलता पुर्वक सम्पन्न गरि आउँनु भनी
ज्ञान दिनुहोस, आर्शिबाद दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

जन्ति जाने

जन्ति जाँदा बेहुला बेहुलीलाई अगाडी लगाई बाटो लाग्नु पर्दछ । यस दिन बेहुला बेहुली दुवैजनाले छाता ओढेर हिड्न पर्दछ । बेहुलालाई एकजना कुमार केटा र बेहुलीलाई एकजना कन्या केटी साथी लानुपर्दछ । जन्ति जाँदा बेहुलीपट्टिको कलियाहरुले भनेको बाटो जानुपर्दछ ।

कलिया भेट

सरसल्लाह गरेको ठाँउमा पुगेपछि बेहुली पक्षका कलियाहरु बेहुला पक्षको कलियाहरुलाई स्वगत गर्न बसिरहेको हुन्छ । जन्तिभन्दा अगाडि कलियाहरु गएर कलिया भेट गर्न पर्दछ । कलिया भेट गर्दा दुवैपक्षको कलियाहरुले “एकएक कठुवामा रक्सि र टपरामा भुटेको मासु” सगुनको रुपमा राखेर एक आपसमा ढोगभेट गर्दछन । कलियाहरुको ढोगभेट सकिएपछि त्यहाँ राखिएको मासु र रक्सि साटासाट गरेर सबैले बाँडी खानु पर्दछ ।

जन्ती पर्छाउने

बेहुलीपक्षका कलियाहरुले जन्तिहरुलाई जन्ति पर्छने ठाँउमा लानु पर्दछ । जन्ति पर्छने ठाँउमा बेहुलीको आमाबाबु, माईतीहरु, मावलीहरु र सबै माईती पट्टिको निम्तालु नरनाताहरुले जन्ति पर्छाउदछ । जन्ति पर्छाउदा २ जना कन्याकेटीहरुलाई एउटा नाङलोमा फुल, चामल, दहीचामलको टिका, दियो र अर्को नाङलोमा बेहुलाबेहुलीलाई माईतीहरुको तर्फबाट दिईने कपडाहरु बोकेर, बेहुला बेहुलीलाई दाहिने पारेर ३ पटक घुम्नु पर्दछ ।

खानपान

बागदत्त

तुम्साबु –
अब हामि बगदत्त दिने रीति तिर लाग्दै छौं । छोरीचेलीलाई सदासदाको लागि जुवाँईलाई दिनुलाई बगदत्त दिने रीति भनिन्छ । बेहुलीको मामाहरुले बेहुलाबेहुलीको नाममा बचन/बागदत्त बोलीदिनु पर्दछ ।

१. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । हाम्रो भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) को कुलपित्र तिनचुलाबाट मुलढोका, दलान, आँगन हुँदै यहाँको साखेवाबाट (बेहुलाको नाम र पाछा) लाई उहाँहरुको तिनचुलामा “आजबाट एक दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक दियौं” ।

२. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा –
मान्यजनहरु हो । हाम्रो भाईभतिज (बेहुलाको नाम र पाछा) को कुलपित्र तिन चुलामा उहाँहरुको भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई उहाँहरुको कुलपित्र, तिन चुलाबाट बुहारी स्वरुप “आजबाट एक पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “एक पायौं” ।

३. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । आकाशको तेत्तीसकोटी देवीदेवताहरुलाई साक्षी राखेर, पातलको सिमेभुमे, नागनगेनीहरुलाई साक्षी राखेर, हाम्रो भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई उहाँहरुको भाईभतिज हाम्रो जुवाँई (बेहुलाको नाम र पाछा) लाई  “आजबाट दुई दियौं”। बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई दियौं” ।

४. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा –
मान्यजनहरु हो । सबै देवीदेवताहरुलाई साक्षी राख्दै, सिमेभुमे नागनगेनीलाई साक्षी राख्दै, हाम्रो भाईभतिज (बेहुलाको नाम र पाछा) मा हाम्रो बुहारी (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई “आजबाट दुई पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “दुई पायौं” ।

५. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । कुलपित्र, भगवान, नागनगेनी सिमेभुमे सबैलाई साक्षि राख्दै हाम्रो भान्जि (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई हाम्रो जुवाँई (बेहुलाको नाम र पाछा) लाई  “आजबाट एक दियौं, दुई दियौं, तिन दियौं” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “एक दियौं, दुई दियौं, तिन दियौं” ।

६. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा –
मान्यजनहरु हो । कुलपित्र, भगवान, नागनगेनी सिमेभुमे सबैलाई साक्षि राख्दै हाम्रो भाईभतिज (बेहुलाको नाम र पाछा) मा हाम्रो बुहारी (बेहुलीकोनाम र पाछा) लाई “आजबाट एक पायौ, दुई पायौं, तिन पायौं” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “एक पायौ, दुई पायौं, तिन पायौं” ।

तुम्साबु –
धन्यबाद मान्यजनहरु हो बागदत्त दिने काम सकिएकोछ ।

हातहतियार जगाउने

बागदत्त दिई सकेपश्चात बेहुला बेहुलीलाई भविश्यमा केहि नहोस भनि खबरदारी गर्न उनीहरुको नाममा हतियार जगाउने रीति गरिन्छ । हतियार जगाउदा तल उल्लेख गरेअनुसारको बचन बोलीदिनु पर्दछ ।

तुम्साबु –
बेहुला बेहुलीलाई भविश्यमा खबरदारी गर्न हतियार जगाउने रीति गरिन्छ । हतियार जगाउदा तल उल्लेख गरेअनुसारको बचन बोलीदिनु पर्दछ ।

१. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा (बेहुलाको नाम) ले मेरो श्रीमती नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो जेठान, सालो नै हो भन्दा भन्दै, हाम्रो भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी (बेहुलीकोनाम) ले बाटोमुनी बाटोमाथी कहि कतै बाटो बिरायो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्निको खुँडा एक जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो जुवाँईको खुँडा एक जाग्यो” ।

२. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा –
मान्यजनहरु हो । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली (बेहुलीकोनाम) ले मेरो श्रीमान नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो आमाज्यु, नन्द नै हो, भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई (बेहुलाको नाम) ले बाटोमुनी बाटोमाथी कही कतै बाटो बिरायो भने “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो” ।

३. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा (बेहुलाको नाम) ले मेरो श्रीमती नै हो, मेरो सासुससुरा नै हो, मेरो जेठान, सालो नै हो भन्दा भन्दै, हाम्रो  भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी (बेहुलीकोनाम) ले बाटो माथि बाटो मुनी, बाटो हिडदा कँही कतै फुल चुँड्दो गऱ्यो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्निको खुँडा दुई जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो जुवाँईको खुँडा दुई जाग्यो” ।

४. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा –
मान्यजनहरु हो । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली (बेहुलीकोनाम) ले मेरो कुलपित्र, मेरो श्रीमान, मेरो सासुससुरा नै हो भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई (बेहुलाको नाम) ले बाटो माथि बाटो मुनी, बाटो हिडदा कँही कतै अरुनै फुल चुडायो भने, “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा दुई जाग्यो” ।

बेहुलापक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो बुहारीको खुर्पा दुई जाग्यो” ।

५. बेहुलीपक्षको मावली –
मान्यजनहरु हो । आज देखी हाम्रो जुवाँई, तपाँईहरुको छोराभतिजा (बेहुलाको नाम) ले मेरो श्रीमतीनै, मेरो सासुससुरानै, मेरो जेठान, सालो भनेर मान्दा मान्दै पनि, हाम्रो  भान्जि छोरीचेली, तपाँईहरुको बुहारी (बेहुलीकोनाम) ले बाटो बिराएर अरुनै श्रीमान चिन्न थाल्यो भने “आजबाट हाम्रो जुवाँईको सोह्र खानीको सोह्रै धार्निको खुँडा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुलीपक्षबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो जुवाँईको खुँडा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

६. बेहुलापक्षको काका/बडाबाबा –
मान्यजनहरु हो । हाम्रो बुहारी, तपाँईहरुको छोरीचेली (बेहुलीकोनाम) ले कामकाज पनि मेरै हो, कुखुरा सुङगुर पनि मेरै हो, अन्नबाली रुपैया पैसा पनि मेरै हो, पानी पँधेरा नागनगेनी सबै नै मेरै हो, भन्दा भन्दै हाम्रो छोरा भतिज, तपाँईहरुको जुवाँई (बेहुलाको नाम) ले बाटो बिराएर अरुनै श्रीमती चिन्न थाल्यो भने, “आजबाट हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

बेहुलाबाट सबैले भन्ने– “हाम्रो बुहारीको खुर्पा एक जाग्यो, दुई जाग्यो, तिन जाग्यो” ।

तुम्साबु –
धन्यबाद मान्यजनहरु हो हतियार जगाउने रीति सकिएकोछ ।

छोरीजुवाँईलाई चुलामा देखाउने

तुम्साबु –
छोरीजुवाँईलाई चुलामा देखाई पितापुर्खाहरुबाट दिर्घायु तथा सुस्वास्थ्यको कामना गर्नुलाई हाईखुवा चारीखुवा भन्दछ । हङकङमा ब्यक्तिगत चुला नभएकोले किराया हङकङको सामुहिक चुलालाई मुन्धुमी विधि अनुसार ब्यक्तिगत चुलामा प्रतिस्थापन गरि हाईखूवा गरिनेछ । यो कार्य किराया हङकङको कूबीमीले गर्दछ ।

आवश्यक सामाग्रीहरु :

१. केराको पात ओछ्याएर त्यसमाथि चामल, अदुवा र दहिचामलको टिका राख्ने ।
२. कुटुम्बहरुले ल्याएको तामाको जोडि भाँडा वा काँसे डबका पनि त्यहिँ राख्ने ।
३. कुटुम्बहरुसंग १/१ वटा सिक्का पैसा मागेर त्यही भाँडामा राख्ने ।
४. एउटा कठुवामा चुलालाई चढाउने चोखो रक्सी राख्ने ।
५. धामी बस्ने एकपिर्का राख्ने ।

छोरीजुवाँईलाई चुलामा देखाउने बचन

तयमी –
हे रुमालूङ, थूमालूङ हो
हे बूलूलूङ खमावालूङ, खप्चीलूङ हो
हे मीचालूङ मीयालूङ हो
हे नागा ह्यालापा साकूदीपावा हो ।

मानव सृष्टी हकूङबूङमा भयो ।
अग्नीको सृष्टी रीब्दँपोपीमा भयो ।
रुपीयाँ पैसाको सृष्टी राजाबासामा भयो ।
अन्नको सृष्टी मधेशामा भयो ।
ज्ञानको सृष्टी समाजमा भयो ।
बिजुवाको सृष्टी हँहँम्लायी फूलूकू सखेवामा भयो ।
अदुवाको सृष्टी बँदेल बस्ने ठाँउमा भयो ।
आयुको सृष्टी भगवानले गऱ्यो ।
रक्सीको सृष्टी दीबूरसूङ लोदूरमा बाट बन्यो ।

बाघ फैलिए रोसूङला रहँलाको बनजङगलमा
थार फैलिए दीबूखा रहँलाको बनजङलगमा
भालु फैलिए भिरपहराको बनजङगलमा

हे कुलपित्रमा रहनु भएको पितापुर्खाहरु हो
आज यस घरमा को–को किन भेला भएका हुन ?
आज हामीलाई के–के किन देखाउदैछन भन्नुहोला ।
आज (बेहुलाको नाम, पाछा, सामे) ले हाम्रो छोरीचेलीलाई
उहाँहरुको कुलपित्रमा बुहारी मानी भित्र्याई
आज हामीलाई देखाउन ल्याउनु भएको छ ।

उहाँहरुले हामीलाई करकोशेली, जाँडपानी
अन्न पैसा सबैकुरा ल्याईदिनु भएको छ ।
कुटुम्बहरुले मीठो बोली दर्साई फर्साई
सोध भाँडा राखिदिनु भएको छ ।
यसलाई तपाँईहरु समक्ष कूबीमीले देखाउदै हुनुहुन्छ ।
तपाँईहरुले यसलाई हेरिदिनुहोस है, सुनिदिनुहोस है ।

हिजो खक्चुलुप्पाले, आफ्नो चेलीहरुको बिबाहमा
बूलूहाईखूवा, चारी हाईखूवा गरेका थिए ।
त्यही समयदेखी हामीले पनि
बूलूहाईखूवा, चारी हाईखूवा गरेर
तपाँईहरुलाई चिनो देखाउदै छौ
हे पितापुर्खाहरु हो,
मन नदुखाई दिनुहोस है, नरिसाई दिनुहोस है ।
हाम्रो छोरी जुँवाईलाई,
दिर्घायु तथा सफल जिवन प्राप्तीको
आशिर्बाद दिनुहोस है ।
जय पितापुर्खाहरु हो ।

टिका तथा आर्शिबाद

बेहुलीको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ । त्यसपछि बेहुलाको आमाबाबा, बाजेबोजु, बडाबडि सबैजनाले क्रमश: बेहुला बेहुलीलाई टीका लगाईदिँदै आर्शिबाद दिनु पर्दछ । अन्त्यमा अन्य आफन्तजनहरुले आशिबाद दिन पर्दछ ।

कजेरी फुकाउने :

विवाहको दिन बिभिन्न कार्य गर्ने कजेरीहरुको काम सकिएपछि कजेरी फुकाउन उनीहरुको शिर उठाउने रीति गरिन्छ । हङकङमा बेहुला बेहुली दुवै तर्फ संयुक्त बिबाह भोज गर्ने चलन रहेकोले सबै कजेरीहरुलाई एक ठाँउमा राखेर उनीहरुको शिरनाम उठाईन्छ ।

तुम्साबु –

तपाँईहरुले (बेहुला बेहुलीको नाम) को बिबाह कार्जे सम्पन्न गर्न काम गर्दा तपाँइहरुको हात, खुट्टा कति दुख्यो होला, सबै नरनाताहरुलाई खानपिन गराउदा कति थकाई लाग्यो होला, नराम्रो बचन पनि कति सुन्नु पऱ्यो होला, यसमा हामी सबै माफि चाहान्छौं । काम गर्दै जाँदा मेलो मेसो हराएर कसैले गालि पनि गरेन होला । यता उता जाँदा आँउदा भोक तिर्खा पनि लाग्यो होला । तपाँईहरुको खुट्टा कति ठाँउमा ठोकिएर दुख्यो पनि होला । जे जसरी काम गर्नु परेता पनि तपाँईहरुले मन नदुखाउनु होला । रिस राग नगरि दिनु होला । आशिर्वाद दिई राख्नुहोला भनि यो तपाँईहरुको शिर उभ्याउनी बेहुला बेहुली दुवै तर्फको आमा बाबा बाट राखेका छौं । स्विकारी दिनु होला ।

१. कजेरिलाई – एक कठुवामा रक्सि र सुँगुरको भुटुवा मासु ।
२. कलियाहरुलाई – एक कठुवामा रक्सि र सुँगुरको भुटुवा मासु ।
३. कूबीमीहरुलाई – एक कठुवामा रक्सि र पैसा
४. फोटोग्राफरलाई – एक कठुवामा रक्सि र पैसा

कलिया फुकाउने रीति :

बिबाह सकिएपछि कलिया फुकाउने रीति गरिन्छ । हङकङमा समयको अभावले संयुक्त रुपमा बेहुला बेहुली दुवै पक्षबाट कलिया फुकाउने रीति गरिन्छ । यो रीति गर्दा कलियाहरुलाई राखेर जोडि कठुवामा रक्सि र सुँगुरको भुटुवा मासु राखिदिन पर्दछ ।

तुम्साबु –
तपाँईहरुले (बेहुलाबेहुलीको नाम) को बिबाह कार्जे सम्पन्न गर्न काम गर्दा कति दु:ख पाउनु भयो होला । काम गर्दै जाँदा मेलो मेसो हराएर कसैले गालि पनि गरेन होला । यता उता जाँदा आँउदा भोक तिर्खा पनि लाग्यो होला । तपाँईहरुको खुट्टा कति ठाँउमा ठोकिएर दुख्यो पनि होला । जे जसरी काम गर्नु परेता पनि तपाँईहरुले मन नदुखाउनु होला । तपाँईहरुको मनमा रिस राग नराखि दिनुहोला भनि बेहुला बेहुली दुवै तर्फको आमा बाबाले तपाँईहरुको शिरनामको लागि या शिर उभ्याउनी राखि दिएका छन । स्विकारी दिनु होला ।
धन्यबाद ।

नामावलीहरु :

बेहुली पट्टिको नामावली :

बाजे/बोजु –
बाबा/आमा –
भाईहरु –
बेहुली –
पाछा –
सामे –
कुन बहिनि –
मामाहरु –
कलियाहरु –
लोकन्तिहरु –

बेहुला पटिटको नामावली :

बाजे/बोजु –
बाबा/आमा –
बेहुला –
पाछा –
सामे –
कुन भाई –
लोकन्ता –
कलिया –

कार्य बाँडफाँड :

१. निम्तो बितरण –
२. फोटो/भिडियोग्राफि –
३. बस ब्यावस्थापन  –
४. पंचेबाजा तयार गर्ने –
५. जन्ति पर्छाउने  २ कन्या तयार गर्ने –
६. बेहुला बेहुली बोक्ने –
७. खानपान ब्यावस्थापन –
८. बेहुला तर्फको रित ब्यावस्थापन –
९. बेहुली तर्फको रित ब्यावस्थापन –
१०. बागदत्त बोल्ने मामाहरु –
११. कूबीमी बोलाउने –
१२. सरसफाई ब्यावस्थापन –

कार्यक्रमको रुपरेखा :

४:०० बजे – संयोजकहरु चुलाघर पुगि सक्ने
६:३० बजे – जन्ति बस हिडाउने (जोर्डनबाट)
७:१५ बजे – कलिया भेट (पुलमा)
७:३० बजे – जन्ति पर्छाउने (आँगनमा)
८:०० बजे – रित राख्ने
८:१५ बजे – बागदत्त बोल्ने
८:३० बजे – हतियार जगाउने
८:४५ बजे – हाईखुवा गर्ने
९:०० बजे – साइनो चिनाउने
९:१५ बजे – सम्धि ढोग
९:३० बजे – शिर उठाउनी
१०:३० बजे – फिर्ता

(समाप्त)