साकेला उभौली

साकेला भनेको एक किसिम को पत्थर ढुङगा हो जसलाई राईहरुको कुबी (धामी) ले मुद्दुमी शक्ति द्वारा जमिन उत्खनन् गरि निकाल्दछ । यो पानीमा, हावामा वा माटोमा समेत बसेको हुन सक्तछ । यो अण्डाकारको हुन्छ । यसले आफ्नो रंग परिवर्तन गरिरहने भएकोले कहिले कालो, कहिले सेतो र छिर्केमिर्के भइ रहेको हुन सक्तछ । यसलाई राईहरुले भुमी देव (अन्नको सह) को रुपमा लिन्छ र त्यस बर्ष अन्नवाली राम्रो होस भनि सह माग्ने गरीन्छ । यसकार्यलाई साकेला उभौली गर्नु भनिन्छ । वैशाखे पुर्णेको दिन देखी औशि भित्र सम्म साकेला उभौली गरि सक्नु पर्दछ । साकेला उभौलीको बेला राइहरुको धामी र बुढापाकाहरु जानीफकारहरु साकेला थानमा गै साकेला खनेर निकाल्छ र कुखुराको भाले र पोथीले पुजा गरि सवै दाजुभाइहरुलाई साकेला देखाई पुन माटोमा पुरेर राखिन्छ । यस दिन सवै दाजुभाइ दिदिबहिनीहरु रमाइलो गरी शिली नाच्दछन । हङकङको परिप्रेक्ष्यमा समयको अभावले गर्दा वैशाखे पुर्णेपछिको आईतबारका दिन साकेला उभौली मनाउने चलन छ ।

sakela4

औपचारिक कार्यक्रमको रुपरेखा

  1. आशन ग्रहण :
    1. अध्यक्ष
    2. प्रमुख अतिथि–आदिबासी जनजाति महासंघका अध्यक्ष
    3. बिशिष्ठ अतिथि : नेपालबाट कुनै प्रमुख ब्यक्ति आएको भए
    4. बिशेष अतिथि–नेपाली महासंघ, एनआरएन, च्याम्बर, बृटिश गोर्खा भुपु
    5. अतिथिहरु–आदिबासी जनजाति संगठनका अध्यक्षहरु र किरात राई अध्यक्ष भएका संघ संस्थाहरु
    6. सल्लाहकारहरु
    7. भाषिक/भ्रातृ संगठनका अध्यक्षहरु
  2. ब्याज वा फुल बितरण : सिक्रिमा अतिथि स्गगत तथा सत्कार सेवा बिभाग
  3. साकेला उभौलीबारे जानकारी : उपाध्यक्ष
  4. उद्घाटन : प्रमुख अतिथिबाट
  5. कूबीमी द्वयलाई फेटा गुथाउने –
  6. शिलिमोपा र शिलिमोमालाई फेट गुथाउने –
  7. सम्मान तथा कदपत्र बितरण गर्ने भए : प्रमुख अतिथिबाट
  8. लोकार्पनको कार्यक्रम भए – लोकार्पन गराउनेको मन्तब्य
  9. शुभकामना तथा मन्तब्य :
    1. सम्पुर्ण नेपालीहरुको तर्फबाट – नेपाली महासंघ
    2. प्रमुख अतिथिबाट – आदिवासी जनजाती महासंघ
  10. औपचारीक कार्यक्रम समापन : अध्यक्षबाट
  11. साकेला नाच शुरु : कूबीमी, शिलीमोपा, शिलीमोमा र कलाकारहरुबाट
  12. साकेला पार्थना बाचन :
  13. कूबीमीले थानमा बखानी निस्केपछि अन्यलाई नाच्न खुल्ला छाड्ने
  14. अतिथि खानपान बितरण : सिक्रिमा अतिथि स्गगत तथा सत्कार सेवा बिभाग

निमन्त्रणा गर्नुपर्नेहरु:

  • प्रमुख अतिथि : आदिबासी जनजाती महासंघ
  • बिशिष्ठ अतिथि : नेपालबाट कुनै प्रमुख ब्यक्ति आएको भए
  • बिशेष अतिथि : नेपाली महासंघ, च्याम्बर, एनआरएन, बृटिश गोर्खा भुपु
  • अतिथिहरु : आदिबासी जनजाति संगठनका अध्यक्षहरु र किरात राई अध्यक्ष भएका संघ संस्थाहरु
  • सल्लाहकारहरु :
  • भाषिक तथा भ्रातृ  संस्थाका अध्यक्षहरु :

साकेला नाच शुरु गर्ने तरिका

  1. एउटा थुन्सेमा कोदो, धान, सेउली, केराको पात, खुर्पाहरु, धुपबत्ति राखी चोखो कपडाले ढाक्ने ।
  2. त्यसपछि थुन्सेलाई कन्या केटा वा बुढापाका ब्यक्तिले बोकी साकेला थानमा लाने ।
  3. थानमा जादा सवैभन्दा अगाडी कुबिमि रिसिया गाउदै हिडने, अनि थुम्से बोक्ने हिड्ने
  4. त्यसपछि शिलिमोपा, शिलिमोमा, शिलिकारहरु मसुमे, ढोलेहरु शिलि गर्दै हिडने ।
  5. साकेला थानमा आएपछि थुन्से राखी कुबीले धुप बत्ति गर्नेछ । अनी
  6. कुबिले मुन्धुम बाचन गर्दै मानव स्वस्थ्य, अन्नपानी, धनसम्पतीको सह माग्नेछ ।
  7. यसबिचमा शिलीमोपा, शिलिमोमा, शिलिकारहरु गोलो भएर ५ वटा सम्म शिलि नाच्ने ।
  8. अन्त्यमा शिलीमोपा र कलाकारहरुलाई छाडेर कुबी र अन्य थुम्से बोकी बाहिर निस्कने ।
  9. त्यस पछि सवै किरातीहरु थानमा पसि सिली नाची साकेला पर्व मनाउने ।
  10. यसै समयमा सगुनहरु अतिथीहरुलाई खुलाउने ।
  11. शिली नाचि सकेपछि अन्त्यमा सेउलीको लिङगो उखेली शिलि समापन गरिनेछ ।

साकेला पार्थना बाचन

हे बुक्छामी रियाहँहरु हो
हे नागनगेनी साप्सामी रीयाहँहरु हो
हे बुद्धिजिवी, अग्रज रीयाहँहरु हो
हे कूबीमी, दीबूमी रीयाहँहरु हो
साकेला सूवीव पुज्न आएको बखत
सबैकुराराम्रो गरिदिनुहोस है
यहा तपाँईलाई चोखो रक्सि जाँड चढाउदै छौं
रिसाएर कुनै अशुभ नगरि दिनुहोला
नागनगेनीसंग अन्न, रुपैयापैसाको सह मागेका छौं
दिर्घायु तथा आर्शिबाद दिनुहोस है ।
सुम्निमा पारुहाङले सधैं साथ दिईरहोस बूक्छामी रीयाहँहरु हो ।
हामी तपाँईहरुकै साखा सन्तान
केही नजान्ने नबुझ्ने अन्जान छौं
हाम्रो साकाम्छी, दोदुम्छीको साथ लिई
कँरँछी, चारीछीको साथ लिई
परम्परागत रितिका साथ
हाम्रो मसुमे मेदुमे कङकदे केरेरेहरुसंग
चूप्सनी बँतँनी र नुवामी सानूमीहरुसंग
चासूमी, बूलूमी र सीखीमी तायामी ताङखीमीहरुसंग
अर्को साल पनि यसै गरि भक्ति गर्ने छौं,
पुजाअर्चना गर्ने छौं
जय बुक्छामी रियाहँहरु हो
जय नागनगेनी साप्सामी रीयाहँहरु हो
धन्यबाद

साकेला थानमा कूबीमीले बखान्ने मुन्धुम

हमो… बूक्छामी रियाहँचेउ
नागा ह्यालापा साप्सामी रीयाहँचेउ
तायामी, ताङखीमी, रीयाहँचेउ
कूबीमी, दीबूमी रीयाहँचेउ
साखेल्खू सूबीखू फल्सी खातेकालो,
छीलाम धीलामसँ पेकानुम ।
चासूम, बूलूलो रुँरी ङसी खातेकालो
झाराकमी मून्छँ खँमेकानुम ।
न खामवखाप्चीवा लँ लीसीहँनीकपी ।
छूछूलूङ ततूलूङ मानूम्न ।
साखेवाहँपाचीलो चासूम बूलूम ङाकूम्काकपी
रुँरी साखा पतानूम्वो
नीनाम्बूङ माखाबूङसँ छाम छासूचीनेवो
बूक्छामी रीयाहँचेउ ।
कङा आम्नु चाचायोछा कूबीदूङ
मान्ङीसूँपा बबँसूपा सूयापामो
अँ साकाम्छीना दोदूम्छीलो
कँरँछी, चारीछीलो रम्पूवालो
अँ मसूमे मेदूमेलो, कङकदे केरेरेलो
चूप्सँनी बँतँनीचीलो
नूवामी सानूमीलो, चासूमी बूलूमीलो
सीखीमी, तायामी ताङखीमीलो
नाम्म सेला खीयतोसँ
आतामाङा सायासाम्दूङ लायानी, रम्पूवा लायीनीके
नागा ह्यालापा साप्सामी रीयाहँचेउ


कार्य बाँडफाँड

(१) चुलाघर निर्माण तथा ब्यावस्थापन बिभाग
(२) किरात धर्म, संस्कार संरक्षण तथा चुलादर्शन सेवा विभाग
(३) सांस्कृतीक प्रदर्शनी तथा साकेला श्रब्यदृश्य निर्माण विभाग
(४) तयमाखियामा सरसजावट तथा सुचना प्रसार बिभाग
(५) दस्तावेजीकरण, छपाई तथा दृश्यंकन विभाग
(६) किरात राई युवा खेलकुद, संगीत तथा तालिम बिभाग
(७) बालबालिका प्रशिक्षण तथा प्रौढ सहभागिता बिभाग
(८) सामाग्री खरिद, कोष अभिबृद्धी तथा सम्पती ब्यावस्थापन विभाग
(९) पारुहाङ ढुवानी, ओसारपसार तथा भण्डार विभाग
(१०) सुम्निमा मौलिक खानपान तथा भान्छा सेवा बिभाग
(११) सिक्रिमा अतिथि स्गगत तथा सत्कार सेवा बिभाग
(१२) सुरक्षा, नियन्त्रण, सरसफाई तथा स्वयंसेवक परिचालन बिभाग
(१३) राजनैतिक समन्वय बिभाग
(१४) आपतकालिन सरसहयोग बिभाग
(१५) आन्तरिक समन्वय, संगठन विस्तार तथा बिदेश विभाग

तयमाखियामा सरसजावट तथा सुचना प्रसार बिभागको काम :

  1. ब्यानर, क्याप्सन, डोरी, कैचि, सेलेटेप, पेपर, झल्लर, तयार पार्ने
  2. कुसीै, टेबल, टेन्ट, साउण्ड सिस्टम, मौलिक गिती क्यासेट तयार पार्ने
  3. प्रमाणपत्र, सम्मानपत्र, ब्याज, फेटा, गम्छा ईत्यादी तयार पार्ने
  4. स्टेज डेकोरेशन गर्ने, स्टेज डेकोरेशनका सामाग्रीहरुको ब्यावस्था गर्ने ।
  5. उदघाटन सामाग्री तयार पार्ने
  6. कार्यक्रम भरि सुचना तथा प्रचार प्रसार सेवा सम्प्रेसन गर्ने ।
  7. कार्यक्रम बन्दहुन १ घण्टा अगावै देखी १५ मिनेटको अन्तरालमा बन्दहुने जानकारी गराउने ।

किरात धर्म, संस्कार संरक्षण तथा चुलादर्शन सेवा विभागको काम :

  1. साकेला थानमा सेउलीको गाडने र वरिपरि फुल पातीहरु राख्ने ।
  2. सेउली मुनी एउटा टेबल राखी हात हतियार ठड्याउने
  3. चामल भरेको कासको थाल राख्ने त्यसमाथि दियो बत्ति, र एक रक्सि भरेको चिण्डो राख्ने ।
  4. रक्सि पाएनभने कोदो र मर्चा मिसाएर चिण्डोमा राख्ने ।
  5. थालको दाया बाया फुलपाती भएको दुइ कलश राख्ने ।
  6. धामीलाई निमन्त्रणा गर्ने । धामीको खानपान हेर्ने ।

सांस्कृतीक प्रदर्शनी तथा साकेला श्रब्यदृश्य निर्माण विभागको काम :

  1. साकेलाको लागी ढोल, भ्याम्टा, शिलिमी, पोमीको ब्यावस्था गर्नुपर्नेछ ।
  2. शिलिमोपा र शिलिमोमालाई तथा कलाकारहरुलाई निमन्त्रणा गर्ने ।
  3. पोशाक तथा गरगहना नभएका कलाकारहरुलाई ब्यावस्था मिलाई दिनुपर्ने ।
  4. अन्य सहभागीहरुलाई समेत भेषभुषामा आईदिनहुन अनुरोध गर्ने ।
  5. कलाकारहरुको नामावली अगावै तयार गरि कार्य समितिमा पेश गर्नुपर्ने ।
  6. साकेलामा नाच्ने कलाकारहरुलाई खानपानको ब्यावस्था हेर्ने ।

निमन्त्रणा पत्रको उदाहरण

किरात राई यायोक्खा हङकङले निम्न मिति, समय र स्थानमा साकेला उभौली सम्पन्न गर्न लागी रहेको हुनाले सम्पुर्ण साकेला नाच हेर्ने तथा शिली नाच्न चाहाने महानुभावहरुलाई सकभर मौलीक भेषभुषामा उपस्थितीको लागी हार्दिक निमण्त्रणा गर्दछौं । साथमा बिबिक्यु सेवा समेत पस्कने छौं । कार्यक्रममा अत्याधिक मादक पदार्थ सेवन गरि झैझगडा गर्ने तथा सर्वजानीक सम्पत्ति तोडफोड गर्ने, जताभावी फोहोर मैला फ्याक्ने कार्यलाई बन्देज गरिएको छ । साथै विना स्वीकृती बिभिन्न वस्तुहरु बेचबिखन गर्ने, सहयोग रसिद बाँडने कार्यलाई समेत बन्देज गरिएको छ । कुनै कृतीहरु बिमोचन वा लोकार्पण गर्ने भए कार्यक्रम हुनु ७ दिन अगावै किराया हङकङमा स्विकृतीको लागी आवेदन फारम भर्नु हुन अनुरोध गर्दछौं ।

मिति : …………………………………
समय : १२ बजे देखी ८ बजे सम्म
स्थान : ताई मो शान कन्ट्रि पार्क

आयोजक : किराया हङकङ

साकेला उभौली २०१६ का केही झलकहरु :

13266035_1323837387646290_7140485448909307089_n

२२ मे २०१६, किरात राई यायोक्खा हङकङको सामुहिक चुला घर “सुप्तुलुङ खिम” मा २१ मे २०१६ मा यायोक्खाका प्रमुख कुबिमी श्रेष्ठबहादुर राईद्वारा विधि पूर्वक सामुहिक चुला पूजा गरी शुरु भएको किरातहरुको महान चाड उभौली २२ मे आइतबार ताइ मो शान कन्ट्रि पार्कमा औपचारिक कार्यक्रम तथा साकेला शिली नृत्य प्रदर्शन गरेर सम्पन्न भयो । यायोक्खाका सचिव बज्र कुमार राईद्धारा संचालन गरिएको छोटो औपचारिक कार्यक्रमको सभापतित्व संस्थाका अध्यक्ष  रजिन राईले गरेका थिए भने प्रमुख अतिथि आदिवासी जनजाती महासंघका अध्यक्ष एम.वि. थापा तथा विशेष अतिथि एवं अतिथिहरुमा किरात याक्थुम चुम्लुङका अध्यक्ष त्रिभुवन लुङफुङवा, किरात याक्खा छुम्मा हङकङका अध्यक्ष पूर्ण प्रसाद देवान, किरात सुनुवार समाज हङकङका अध्यक्ष लोक बिक्रम सुनुवार, हङकङ नेपाली महासंघका महासचिव मोति चाम्लिङ, यायोक्खाका निवर्तमान अध्यक्ष तथा सल्लाहकार शशिमदन राई, सल्लाहकार हेजेन राई, कुबिमी श्रेष्ठबहादुर राई लगायत यायोक्खाका भातृ संस्थाहरुका अध्यक्ष तथा प्रतिनिधीहरु एवं विभिन्न जातिय तथा क्षेत्रिय संस्थाहरुका अध्यक्ष तथा प्रतिनिधीहरु रहेका थिए । यायोक्खाका उपाध्यक्ष हरिचन्द्र राईको श्वागत तथा साकेला सम्बन्धी छोटो मन्तव्यसंगै शुरु भएको कार्यक्रमलाई कार्यक्रमका सभापति रजिन राई र प्रमुख अतिथि एम.वि. थापाद्धारा कार्यक्रमको विधिवत उद्धघाटन गरिएको थियो ।कार्यक्रममा बोल्दै विभिन्न वक्ताहरुले साकेला उभौलीको शुभकामना सहित यसको महत्व माथि मन्तव्य राखेको थिए भने यायोक्खाका अध्यक्ष रजिन राईले हङकङमा यायोयाक्खा १८ औं वर्षमा प्रवेश गरेको र स्थापनाकाल देखि नै किरात राईहरु लगायत अन्य समुदायहरुको विशेष सहयोगमा साकेला उभौली तथा केहि यता उधौलीसमेत सफल रुपमा मनाउँदै आएको बताउँदै कार्यक्रमलाई सफल तुल्याउँन विभिन्न क्षेत्रबाट सहयोग गर्नुहुने सबैसबै प्रति आभार व्यक्त गरेका थिए ।

13230238_10154107519224566_4686943130389020188_n

औपचारिक कार्यक्रमकै क्रममा कार्यक्रमका सभापति, प्रमुख अतिथि, विशेष अतिथि तथा अतिथिहरुद्धारा सामुहिक रुपमा यायोक्खाको मुखपत्र “यलम्बर” अंक १७ को विमोचन गरिएको थियो भने प्रमुख कुबिमी श्रेष्ठ बहादुर राई, सहायक कुबिमी नारायण प्रसाद राई तथा शिलिमोपा प्रतिक चाम्लिङ र शिलीमोमा रेनुका राईलाई फेटा तथा मुजेत्रो गुथाएर सम्मान गरिएको थियो । प्रमुख कुबिमी श्रेष्ठबहादुर राई तथा सहायक कुबिमी नारायण प्रसाद राईद्वारा साकेला शिली नृत्यस्थलको बीच भागमा रहेको थानथपनामा विधि पूर्वक पूजा गरी साकेला शिली नृत्यको विधिवत उद्घघाटन गरेसंगै शिलिमोपा प्रतिक चाम्लिङ र शिलीमोमा रेनुका राईको अग्रतामा किराती भेषभुसामा सजिएका किराती युवा युवती तथा बुढापाकाहरु ढोल, झयाम्टा बजाउँदै विभिन्न शिली टिपेर नाचिरहँदा कार्यक्रममा उपस्थित अन्य जातजातीका नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरु पनि बीचबीचमा घुसेर नाच्दै रमाइलो गरिरहेको देख्न सकिन्थो । यायोक्खाले सशुल्क बी.बी.क्यू. तथा विभिन्न किराती परिकारहरुको समेत व्यवस्था गरेको उक्त कार्यक्रमको दिन अन्य समुदाय तथा क्षेत्रिय संघसंस्थाहरुको आ–आफ्नै कार्यक्रमहरु रहेको भएता पनि मौषमले साथ दिएका कारण अहिले सम्मकै भव्य रुपमा सम्पन्न भएको प्रतिक्रियाहरु उपस्थित दर्शकहरुबाट सुन्न सकिन्थ्यो ।

13263793_1013258272075981_883071712061852385_n