साकेला उभौली

sakela4

अनुसुचि १

साकेला

साकेला भनेको भुमी देव (अन्नको सह) लाई मानिन्छ । यो एक किसिमको अलौकिक पत्थर हुन्छ जो बन, जंगल, खोला, नाला, पानि, जमिन जहिपनि बसेको हुन सक्तछ । यसलाई राईहरुको कुबी (धामी) ले सपनामा देखेर मुद्दुमी शक्ति द्वारा उत्खनन् गरि निकाल्दछ र थान बनाई राख्दछ । जसबाट भुत, बर्तमान र भविष्य देख्न सकिन्छ भन्ने मान्यता छ। यो अण्डाकारको हुन्छ । यसले आफ्नो रंग, साईज र संख्या परिवर्तन गरि रहन्छ  । यो कहिले कालो, कहिले सेतो, कहिले छिर्केमिर्के, काहिले सानो, कहिले ठुलो कहिले धेरै, कहिले थोरै भइ रहन्छ । यसरी थानमा राखेपछि प्रत्येक बर्ष वैशाखे पुर्णेको दिन देखी औशि भित्र  कूबीमी र पुर्खाहरूले सर-सल्लाह गरेको दिन साकेलाथानमा गई साकेला धामीले कुखुराको भाले र पोथीले पुजा गरि साकेला खनेर निकाल्दछ र यसबाट जोखाना हेरि सवै दाजुभाइहरुलाई साकेला देखाई भविश्यबाणि गर्दै पुन माटोमा पुरेर राखिन्छ । यस दिन प्रकृतीको निरन्तरताको कामना गर्दै, पुकारा गर्दै, पुर्खाहरूलाई संम्झना गर्दै, पुर्खाहरूसंग आर्शिबाद माग्दै साकेला पूजा गरेर शिलि नाच्दै साकेला उभौली पर्व मनाईन्छ ।

साकेला उभौली

उभौली भनेको बैशाखे पुर्णे देखि ऋतु परिवर्तन भै तराई तिर अत्यधिक गर्मी बढ्ने, तातो हावा चल्ने, बर्षात हुने हुंदा पशुपंक्षी, चराचुरूङ्गी, माछाहरू गर्मी/तातो हावापानी छल्नलाई चिसो स्थान खोज्दै, उभो हिमाल तर्फ जाने हुनाले “उभौली” भनिएको हो ।

उभौलीमा खेतीबाली लगाउने समय भएको हुंदा, समयमा नै वर्षा होस। माटो मलिलो होस । छरेको रोपेको बिउहरू सबै उम्रियोस । लगाएको बाली सप्रियोस । अन्न, फलफुल, बोट बिरूवाहरूको बीउ नमासियोस । बाढी पहिरो, हुरि बतासले लगाएको बाली नबिगारि देउस । कुवा, पंधेरो, खोला नालामा पानिको मुल  फुटोस । भिर पहरा, बन जंगलको सबै बोट बिरूवाहरू हुर्कियोस, फैलियोस भनि प्रकृतीलाई पुकारा गरिन्छ ।

यस चाडमा पुर्खाहरूको बिरताको ईतिहास, पुर्खाहरूले विभिन्न काल खण्डमा हासिल गरेको ज्ञानका कुराहरू शाखा सन्तानहरूलाई सुनाउंदै, फैलाउंदै, हस्तान्तरण गर्दै, पुर्खाहरूलाई संम्झन्दै,  सबै नरनाताहरू संग भेटघाट गर्दै, साईनो अनुसारको आशिस लिंदै, दिंदै, ऋतु परवर्तन पछि यसरी नै सबैसंग भेट घाट गर्ने बाचा गर्दै यो पर्व मनाउने चलन छ ।

साकेला सिलि

सिलि भनेको कुनै चिजको हाउभाउ (Caricature) गर्नुलाई बुझिन्छ । किराँतहरूको साकेला सिलि पृथ्वीमा कृषि युग शुरु भएदेखि प्रचलनमा आएको विश्वास गरिन्छ । साकेला पूजा गरेको दिन सामुहिक रूपमा हातमा अर्ना भैसींको सिंग, चौरीको पुच्छर, सिलिमि, पोमी, चमर र सिम्कौली सेउली लिएर ढोल, झ्याम्टाको तालमा रिसिया गाउंदै मानव जन्मदेखि मृत्युसम्मका हरेक कृयाकलापको हाउभाउ गर्दै गोलाकार घेरामा रहेर साकेला सिलि नाचिन्छ । यस बेला मानव जगत संगसंगै आएको चरा चुरुङगी, पशु जनवारहरुको समेत कृयाकलापहरु लाई हाउभाउ गर्दै नाचिन्छ । सिली नाच्नुको उदेश्य पिता पुर्खाहरूको गरि ल्याएको कृयाकलापहरुको संम्झना गर्नु हो । पिता पुर्खाहरूले गरि ल्याएको कृयाकलापहरुलाई अाफ्नो शाखा सन्तानहरूमा फैलाउनु हो । तत्कालिन अवस्थामा मानव जगतसंग नजिक रहेको पशुपंछीको ईतिहास थाहा पाउनु हो । सिली नाच्नु भनेको ईतिहासलाई जिवित राख्दै पुस्ता हस्तान्तरण गर्दै जानु हो ।

साकेला सिलिमा पुरुषहरू राईहरू आफ्नो जातीय पहिरन दौरा-सुरूवाल, कोट, बुकी फूल सिउरिएर, खुकुरी भिरेर नेपाली टोपीमा सजिएर साकेला सिलीमा ताल मिलाउदै नाच्छन् भने महिलाहरू पनि कम्मरमा पटुकी कसेर चौबन्दी चोली र छिटको फरिया अनि बिनायो तथा छातीमा हारी झुन्ड्याएर, पहेंलपुर गरगहनामा सजिएर नाच्छन् । साकेला नाचमा अहिले सबै जातीका युवायुवतीको सहभागिता बढ्दो छ ।

कार्यक्रमको उदेश्य

  1. किरात राईहरुको संस्किृतिको जर्गेना गर्न ।
  2. पुर्खाहरूको  संम्झना गर्न ।
  3. पुर्खाहरूले गरि ल्याएको कृयाकलापहरुलाई शाखा सन्तानहरूमा फैलाउन ।
  4. पुर्खाहरुको ईतिहास थाहा पाउन ।
  5. संस्किृतिलाई पुस्ता हस्तान्तरण गर्दै लान ।

लक्षित समुह

हङकङ तथा देशबिदेशमा बस्ने सम्पुर्ण किरात राईहरु तथा गैर किरात राईहरु

कार्यक्रम मिति, समय र स्थान

मिति :
समय : १० बजे देखी ६ बजे सम्म
स्थान : ताईमोशान कन्ट्रि पार्क
आयोजक : किराया हङकङ

कार्यक्रम तालिका

१०:०० बजे – सरसजावट
१२:०० बजे – औपचारिक कार्यक्रम
१३:०० बजे – साकेला नृत्य
१८:०० बजे – ढोलझ्याम्टा बन्द
१९:०० बजे – बस लाग्ने
२२:०० बजे – सरसफाई अनुगमन

अनुसुचि २

साकेला थान थपना

साकेला सिली नाच्न अस्थाई थान बनाई एउटा लिङ्गो गाडन पर्दछ । लिङ्गोसंगै फूलहरु (बोट सहितको) पनि गाडन पर्दछ । एक कठुवा रक्सि र कलश पनि त्यहिनिर राख्नु पर्दछ । भाला पनि लिङ्गोको फेदमा गाडन पर्दछ ।

  1. थान थपनाको लागि सेउली, केराको पात र फुलपातीहरु ।
  2. पौराणिक हात हतियारहरु, धनुकाँड, भाला, खुकुरी, हसियाँ, खुर्पा आदि ।
  3. थुम्से, डालो, नाङलो, माना, पाथि, बासको ढुङग्रो, भाँडा कुँडाहरु ।
  4. कासको थाल, चामल, चोखो अदुवा, धुप, दियो बत्ति, लाईटर, कलश ।
  5. अन्नहरु धान, कोदो, कागुनी आदि ।
  6. रक्सि भरेको चिण्डो (रक्सि पाएन भने कोदो र मर्चा मिसाएको) ।

साकेला सिलि शुरु गर्ने तरिका

  1. एउटा थुन्सेमा  कोदो, धान, सेउली, केराको पात, खुर्पाहरु, धुपबत्ति राखी चोखो कपडाले ढाकेर कन्या केटा वा बुढापाका ब्यक्तिलाई बोक्न लगाउने ।
  2. थानमा जादा सवैभन्दा अगाडी कुबिमि, अनि थुम्से बोक्ने, त्यसपछि शिलिमोपा, शिलिमोमा र शिलिकारहरु (बिच बिचमा झ्याम्टे, ढोलेहरु हिडने) ।
  3. साकेला थानमा आएपछि थुन्से राखी कुबीले धुप बत्ति गर्नेछ अनी मुन्धुम बाचन गर्दै मानव स्वस्थ्य, अन्नपानी, धनसम्पतीको सह माग्नेछ ।
  4. यसबिचमा शिलीमोपा, शिलिमोमा, शिलिकारहरु गोलो भएर शिलि नाच्दछ ।
  5. कुबीमि बाहिर निस्केपछि सवै जनालाई सिली नाच्दै साकेला पर्व मनाउने ।
  6. अन्त्यमा सेउली उखेली शिलि समापन गरिनेछ ।

साकेला पार्थना

कुबिमिहरुले साकेला थान पुजि रहेको अवस्थामा कार्यक्रम संचालकले साकेला प्राथना बाचन गर्ने छ ।

हे पितापुर्खाहरुहो,
हे सुम्निमा पारुहाङ ।
हे नागनगेनी, सिमेभुमेहरु हो ।
हे बुद्धिजिवी, अग्रजहरु हो ।
हे कूबीमी, दीबूमीहरु हो ।

हे पिता पुर्खाहरु हो ।
हामी तपाँईहरुकै साखा सन्तान हौं ।
हामी कूबीमी र बुद्धिजिवीहरुको साथ लिई
साकेला पुज्न आएका छौं ।
तपाँईहरुलाई सम्झेका छौं,
हामीलाई राम्रो गरिदिनुहोस,
सबैलाई आर्शिबाद प्रदान गरिदिनुहोस ।
हामीलाई अन्नपात दिनुहोस ।
हामीलाई धन दौलत दिनुहोस ।
हामीलाई दिर्घायु दिनुहोस ।
आपत बिपतबाट जोगाउनु होस ।
हामी नजान्ने नबुझ्ने छौं ।
हामीलाई ज्ञान दिई अघि बढ्न बाटो देखाउनुहोस ।

हे नागनगेनी, पाखा पखेरा, बनजंगल,
हामी हातहतियार ढोल झ्याम्टा,
सामा सरदमको साथ लिई,
महिलाहरु, बुद्धिजिवीहरु र
अग्रजहरुको साथ लिई,
यहाँहरुको भक्ति गरि रहेछौं ।
सबै जिवजन्तुरक्षा गर्नुहोस
प्रकृतिको संरक्षण गर्नुहोस

हे पिता पुर्खाहरु हो ।
हामि दाजुभाई दिबिहिनीको साथ लिई
हाम्रो ढोले, झ्यम्टेहरुसंग
हाम्रो पुर्खाहरु रैछाकुले नागेलुङले
परापुर्वकालबाटै गरिल्याएको रीतिअनुसार
यहाँहरुलाई भक्ति गरि रहेका छौं ।
हामीलाई अन्नपातको सह, रुपैयापैसाको सह दिनुहोस ।
कूबीमी, बुद्धिजिवीहरु तथा नरनाता सबैलाई,
दिर्घायु आशिर्वाद दिनुहोस । हामीलाई उज्वल भविश्य दिनुहोस ।

जय नागनगेनीहरु हो
जय सुम्निमा पारुहाङ
जय पिता पुर्खाहरु हो ।

साकेला मुन्धुम

यो मुन्धुम कुबिमिले साकेलाथान भित्र पुजा गर्दा बखान्ने (बाचन गर्ने) गर्दछ । यो साम्पाङ भाषमा लेखिएको छ । अन्य भाषामा खोज, अनुसन्धान गरि लेखिने छ ।

हमो… बूक्छामी रियाहँचेउ नागा ह्यालापा साप्सामी रीयाहँचेउ तायामी, ताङखीमी, रीयाहँचेउ कूबीमी, दीबूमी रीयाहँचेउ साखेल्खू सूबीखू फल्सी खातेकालो, छीलाम धीलामसँ पेकानुम । चासूम, बूलूलो रुँरी ङसी खातेकालो झाराकमी मून्छँ खँमेकानुम । न खामवखाप्चीवा लँ लीसीहँनीकपी । छूछूलूङ ततूलूङ मानूम्न । साखेवाहँपाचीलो चासूम बूलूम ङाकूम्काकपी रुँरी साखा पतानूम्वो नीनाम्बूङ माखाबूङसँ छाम छासूचीनेवो बूक्छामी रीयाहँचेउ । कङा आम्नु चाचायोछा कूबीदूङ मान्ङीसूँपा बबँसूपा सूयापामो अँ साकाम्छीना दोदूम्छीलो कँरँछी, चारीछीलो रम्पूवालो अँ मसूमे मेदूमेलो, कङकदे केरेरेलो चूप्सँनी बँतँनीचीलो नूवामी सानूमीलो, चासूमी बूलूमीलो सीखीमी, तायामी ताङखीमीलो नाम्म सेला खीयतोसँ आतामाङा सायासाम्दूङ लायानी, रम्पूवा लायीनीके नागा ह्यालापा साप्सामी रीयाहँचेउ

साकेला सुचना

साकेला कार्यक्रम हुन १ महिना अगावै सुचना निकाल्न पर्दछ । सुचनामा निम्न कुराहरु उल्लेख भएको हुनु पर्नेछ ।

  1. कुनै पुस्तक,कृतीहरु बिमोचन वा लोकार्पण गर्ने भए कार्यक्रम हुनु ७ दिन अगावै किराया हङकङमा स्विकृतीको लागी आवेदन भर्नु पर्ने छ ।
  2. विना स्वीकृती कुनैपनि वस्तुहरु बेचबिखन गर्ने,  सहयोग रसिद बाँडने, वा कुनै पनि वस्तुहरु प्रचारप्रसार गर्ने कार्यलाई बन्देज गरिएको छ ।
  3. कार्यक्रममा अत्याधिक मादक पदार्थ सेवन गरि झैझगडा गर्ने, सर्वजानीक सम्पत्ति तोडफोड गर्नेलाई रोक्न आकस्मिक प्रहरि सेवा संचालन हुनेछ ।
  4. बिबिक्युको फोहोर मैलालाई छेउमा रहेको गार्वेज ब्यागमा लगाई दिन पर्नेछ । भुँईतिर फालेको भेटेमा कृषि, मत्स्य तथा संरक्षण डिर्पाटमेन्टले १५०० चार्ज गर्न सक्ने छ ।
  5. कार्यक्रम बिहान १० बजे देखि बेलुकि ६ बजे सम्म हुनेछ । ६ बजे ढोल, झ्याम्टा तथा साउण्ड सिस्टम बन्द गरिने छ ।

अनुसुचि ३

बिबिक्यु

साकेला कार्यक्रममा शसुल्क बिबिक्यु तथा मौलीक खानपानहरु बेचबिखन गरिने छ । बिबिक्यु तथा मौलीक खानपानहरु खरिद गर्दा के कति दर रेटमा उपलब्ध हुन सक्तछ, निम्न शर्तसहित बोलपत्र खरिद अवहन गरिनेछ ।

  1. सप्लार्यसले तोकिएको मिति, समय र स्थाानमा सामाग्री निशुल्क डेलीभेरी गर्नुपर्नेछ ।
  2. थफ सामाग्रीहरु आवश्यक भए १ घण्टा अगावै जानकारी दिईने, सो समेत डेलीभेरी गर्नु पर्नेछ तर त्यस बखतको डेलीभेरी चार्ज प्रदान गरिनेछ ।
  3. अन्त्यमा बिक्री नभएको पेयपदार्थहरु (खाद्दय पदार्थ बाहेक) कार्यक्रम स्थलबाट नै फिर्ता लिनुपर्नेछ ।
  4. प्राप्त बोलपत्र हेरी कार्यसमितिको बैठकले स्किृती प्रदान गर्नेछ ।

मेनु

बिबिक्यु : खरिद दर बिक्री दर
बिबिक्यु (जम्बो प्याकेज) :
(चिकनविङ 3, पर्कचप 3, पर्कबेलि 3, फिसबलबल 3, लामोससेज 3, टमाटरकोअचार 3)
__ $150
बिबिक्यु उपकरणहरू :
कोईला, स्टार्टर, लाईटर, २४”जाली, १२”चिम्टा, ग्लोब, गार्वेज ब्याग
__ निशुल्क
खानपान उपकरणहरु :
प्लेट,  ग्लास, चम्चा,  काँटा,  नेप्किन, सामाग्री दिने प्लास्टिक ब्याग
__ निशुल्क
खाना :
खाना (१ प्लेट) : (भात, भुटुवा, भुटेको चना, अचार) __ $65
भुटेको चना __ $35
आलुदम __ $35
भुटुवा __ $65
सलाद __ $45
खिर __ $40
सेलरोटी __ $12
ड्रिङकसहरु :
सफ्ट ड्रिङकस : लेमनटि, जुस, कोक, फेन्टा, स्प्राइट,पानी, चिया __ $10
बियर : सेन्मीगर्ल, ब्लुगर्ल, काल्र्सबर्ग, हेनीकेन __ $10
वाइट हर्स (क्वार्टर) __ $60
वाईन (Yellow Tail) __ $100
रेडलेबल (१ लिटर) __ $200
चिभास, ब्ल्याक लेबल (७५० एमएल) __ $350
आईस __ निशुल्क
अन्य आवश्यक सामाग्रीहरु :
कुपन, खुद्रा पैसा, कलम, क्याल्कुलेटर, ओपनर, टेबल, चियर

आम्दानी श्रोत

बिबिक्यु बेचखिन गरि आम्दानी जुटाईने छ । यस्को लागि अग्रिम टिकट बेचखिन गरिने छ । बिबिक्यु टिकट प्रति ब्याक्ति १५० डलरको दरले बनाईने छ र १००० थान छपाई गरिने छ । टिकट बिक्री बितरण गर्न हरेक भाषिक संस्थालाई १०० थानको दरले बितरण गरिने छ ।

अनुसुचि ४

सहयोग संकलन डेस्क

सुप्तुलुङखिम मर्मत तथा निर्माण गर्न “सुप्तुलुङ खिम मर्मत तथा निर्माण सहयोग संकलन डेस्क” राखिने छ । जसबाट सुप्तुलुङ खिमको निर्माण योजनाहरु बितरण गर्दै सहयोग संकलन वा ईच्छुक दाताहरुलाई पुनःबोलकबोल गरिने छ । सहयोगदाताहरुलाई प्रमाण पत्र प्रदान गरिने छ ।

आवश्यक सामाग्रीहरु

  1. एक टेन्ट, एक टेबल, दुई वटा कुर्सी
  2. सुप्तुलुङ खिम मर्मत तथा निर्माणका योजनाहरु
  3. बोलकबोल फारम
  4. सहयोग रसिद
  5. सहयोग दाताहरुलाई प्रमाणपत्र

अनुसुचि ५

कार्यक्रमको रुपरेखा

  1. आशन ग्रहण : (ब्याज वा फुल बितरण)
    1. अध्यक्ष
  2. प्रमुख अतिथि :
    1. किराया नेपाल (सम्भव भए) वा,
      आदिबासी जनजाति महासंघ हङकङ
  3. बिशिष्ठ अतिथिहरु :
    1. किरात याक्थुङ चुम्लुङ हङकङ
    2. किरात सुनुवार सेवा समाज हङकङ
    3. किरात याक्खा छुम्मा हङकङ
  4. बिशिष्ठ ब्याक्तित्वहरु :
    1. किराया बिदेश राष्ट्र
    2. प्रमुख सल्लाहकार
    3. प्रमुख संरक्षक
    4. कूलपति
  5. बिशेष अतिथिहरु :
    1. नेपाली महासंघ हङकङ
    2. गैर आवासिय नेपाली संघ हङकङ
    3. नेपाल च्याम्बर अफ कर्मश हङकङ
    4. बृटिश गोर्खा भुपु सैनिक संघ
  6. अतिथिहरु : आदिवासी जनजाती महासंघ हङकङका सदस्य संस्थाहरु
    1. तमु ट्योहुल हङकङ
    2. मगर समाज हङकङ
    3. तामाङ घेदुङ हङकङ
    4. शेर्पा समाज हङकङ
    5. नेवार समाज हङकङ
    6. थकाली समाज हङकङ
    7. दुरा समाज हङकङ
    8. किरात राई अध्यक्ष भएका क्षेत्रिय संघसंस्थाहरु ।
  7. सम्मानित ब्याक्तित्वहरु :
    1. सल्लाहकारहरु
    2. संरक्षकहरु
    3. कूबीमीहरु
    4. मुल संयोजकहरु
    5. भाषिक संस्थाका अध्यक्षहरु
    6. आजिवन सम्मानित सदस्यहरु
  8. स्वगत तथा कार्यक्रमबारे जानकारी : उपाध्यक्ष
  9. उद्घाटन : अध्यक्ष र प्रमुख अतिथिबाट पानसमा दियो बाल्ने
  10. उद्घाटन धुन बजाउने (१ मिनेटको)
  11. कूबीमीहरुलाई फेटा गुथाउने – बिभाग प्रमुखबाट
  12. शिलिमोपा र शिलिमोमालाई फेटा गुथाउने – बिभाग प्रमुखबाट
  13. सम्मान तथा कदरपत्र बितरण गर्ने भए : प्रमुख अतिथिबाट
  14. लोकार्पन गर्ने भए गरि लोकार्पन गर्नेको मन्तब्य
  15. साकेलाबारे जानकारी : प्रज्ञा प्रतिष्ठान
  16. शुभकामना तथा मन्तब्य :
    1. बिशेष अतिथिबाट – नेपाली महासंघ (सम्पुर्ण अतिथिहरुको तर्फबाट)
    2. बिशिष्ठ अतिथिबाट – किरात याक्थुङ चुम्लुङ (४ किरातबाट)
    3. प्रमुख अतिथिबाट –
  17. कार्यक्रम समापन – अध्यक्षबाट
  18. साकेला नाच शुरु गर्न लगाउने । (यतिवेला साकेला प्रर्थना बाचन गर्ने)
  19. कूबीले पूजागरि निक्ले पश्चात सबैलाई नाच्न अव्हान गर्ने
  20. अन्त्यमा अतिथि खानपान बितरण :

कार्य बाँडफाँड

क्र.सं. विभाग
1 स्वंयमसेवक ब्यावस्थापन संगठन बिस्तार तथा समन्वय विभाग
2 फोहरमैला ब्यावस्थापन फोहरमैला संकलन तथा सरसफाई विभाग
3 यातायात ब्यावस्थापन ब्यावसाय, रोजगार तथा यातायात विभाग
4 प्रथमिक उपचार, सुरक्षा, नियन्त्रण आपतकालिन सहयोग तथा सुरक्षा विभाग
5 कुर्सि, टेबल, टेन्ट, लाईटिङ, टोईलेट ब्यावस्था तथा सुप्तुलुङ सहयोग संकलन केन्द्र संचालन सुप्तुलुङखिम मर्मत तथा निर्माण विभाग
6 थान थपना तथा उद्घाटन सामग्रीः काँसेथाल, चामल, दियोबत्ती, लाईटर तयार किरात धर्म संरक्षण तथा संस्कार विभाग
7 भेषभुषा, कलाकार तयार तथा शिलि प्रर्दशनी शिलि संकलन तथा संस्कृति विभाग
8 स्टेज सजावट तथा साउण्ड सिस्टम, उद्घाटनधुन, गिति क्यासेटहरु तयार मौलिक संकलन तथा सरसजावट विभाग
9 पोस्टर, ब्यानर, टिकेट, ब्याज, परिचयपत्र, प्रमाणपत्र तथा कार्यक्रमको फोटोग्राफि/रिर्पोटिङ तयार खेलकुद, संगीत तथा सहित्य विभाग
10 सुचना, प्रचारप्रसार, पत्रचार, निमन्त्रणा कार्यलय संचालन तथा प्रचारप्रसार विभाग
11 अतिथिलाई फेटा, गम्छा, मायाको चिनो, फुलहरु तयार तथा अतिथि स्वागत बाल, महिला, प्रौढ तथा अतिथि बिभाग
12 बिक्री तथा कोष ब्याबस्थापन सम्पती तथा कोष–अभिवृद्धि विभाग
13 खानपान तथा बिबिक्यु तयार सुम्निमा भान्सा तथा खानपान बिभाग
14 खानपान तथा बिबिक्यु बितरण सेवा सत्कार तथा बितरण विभाग
15 सामाग्री ओसारपसार/थन्क्याउने ढुवानी, भण्डार तथा ओसारपसार विभाग

डाउनलोड :

कार्यक्रम रुपरेखा एमएसवर्ड पिडिएफ

साकेला उभौलीका केही झलकहरु :

13266035_1323837387646290_7140485448909307089_n