तयमा खियमा दिवस – एक परिकल्पना

शशि मदन राई
२१ अगष्ट २०१६

Tayama2उहिलेनै किरातहरुको पुर्वज पातेसुङ र दिलिदुमको २ वटा छोरी (जेठी तयमा र कान्छी खियमा) र १ वटा छोरा रैछाकुले (कसैले हेच्छाकुप्पा, खोक्चिलुप्पा समेत भन्दछ) थिए । सानो उमेर हुदै पातेसुङ र दिलिदुमको निधन भयो । यस्तो अवस्थामा तयमा खियमाले बनिबुतो गरि भाई रैछाकुलेलाई पालन पोषण गरे । एक दिन बनिबुतो गरी ल्याएको खाना पकाउदै गर्दा रैछाकुले हर्षित भै चुलाको वरिपरि घुम्ने क्रममा आगो बलिरहेको दाउरा टेकि भात घोप्टीन पुग्दछ । बल्ल तल्ल बनिबुतो गरिल्याएको भात घोप्टायो भनि तयमा खियमाले भाईलाई गालि गर्दछ । भाई रुँदै भोकै सुत्दछ।

भोलिपल्ट तयमा खियमाले भाईलाई बोलाउदा, भाई बोल्दैन । सायद भोकले गर्दा अचेत अवस्थामा निदाएको हुनु पर्दछ । तर दिदि बहिनीले भने भाई त मरेछ भनि रुँदै भाईलाई खाल्डा खनि बनमाराको झारले छोपी अब भाई त मरिहाल्यो हामी किन यहाँ बस्ने भनि दिदि बहिनिहरु अन्त्यै जाने निर्णय गर्दछ । एउटा डाँडामा पुगी दिदि बहिनीहरु पनि छुट्टिन्छन् । दिदि लेक तिर लाग्दछ र बहिनी औल तिर लाग्दछ । तर उनिहरुले पछि एक अर्काको सम्झना आएमा यसै ठाँउमा भेटौ है भनि एउटा लिमचिमबुङको बिरुवा रोपी छुट्टिन्छन । उनीहरुले यो पनि भनेका थिए, ‘यो बिरुवा ओइलाएमा हामी कसै बिसन्चो भएको सम्झिनुपर्ने छ ।

Limchinbung

(लिमचिमबुङ बिरुवा को पत्ता यसको फुल हुँदैन । यसलाई किरात राईहरुले फुलको रुपमा गोजिमा सिउराउँदछ)

यता भने भाई मरेको हुँदैन । भरै बिउझी निस्कदा दिदिहरुलाई नपाए पछि रुदै बस्दछ । अन्त्यमा बाध्य भएर आफै खाना खोजि खान थाल्दछ । उस्ले शिकार खेल्ने, पशुपन्छिको गाँडबाट निस्केको खाध्यन्नको अन्न बाली लाउने, माछा मार्ने आदि कार्यहरु गर्दै ठुलो हुन्छ । उनै रैछाकुलेले कृषी युगको बिस्तार गरेको किम्वदन्तीमा पाईन्छ ।

उता तयमाले धेरै बर्ष पछि खियमासंग भेट हुन मनलागि तेहि लिमचिमबुङको बिरुवा रोपेको डाडाँमा आउछन् । नभन्दै लिमचिमबुङ ओइलाएर सुक्दै गरेको पाइन् । यसपछि बहिनी खोज्दै उनी औलतिर झरे । दिदिबहिनीको पुन भेट हुन्छ । तर जब उनले बहिनीलाई भेटिन्, चर्को बिरामीले थला परेको भेटिन् । दिदिले बहिनिलाई स्याहार सुसार गर्दै संचो पार्छिन । दिदि बहिनि धेरै भलाकुसारी गर्छन । भाईलाई सम्झेर रुन्छन । भाई अहिले सम्म बाँचेको भए कती ठुलो भै सक्थे होला भनि सम्झना गर्छन । र पछि दिदि बहिनी त्यहि लिमचिमबुङ रोपेको डाडामा आई तान बुनि जिविकोपार्जन गर्न थाल्दछन । उही तयमा खियमाले लुगाको अबिस्कार गरेको किम्वदन्ती सुन्न पाईन्छ ।

पछि रैछाकुलेको बिबाहमा तयमा खियमाको भाईसंग भेट हुन पुग्दछ । यो लामो कथा छ । यही हाम्रो पुर्वजहरुको कथालाई भावी पुस्तामा पुऱ्याउन तथा तयमा खियमा र रैछाकुलेसंगको भेटघाट प्रसंगलाई अमर बनाई राख्न, तयमा खियमा दिवस मनाउन आवश्यक देखिएकोले, यो दिवसको परिकल्पना गरिएको छ । यो दिवस दिदिबहिनी तथा भाईसंग भेट भएको दिन अगष्ट महिना तदनुसार भाद्र महिनाको शुक्ल द्धितिया देखी पञ्चमीसम्म ४ दिन भित्र कुनै दिन मनाईने छ । यस बेला हिन्दु नारीहरुले तिज मनाउने परम्परा पनि रहि आएको छ ।

किरात राई चाम्लिङ खाम्बातिम हङकङले सन २०१६ देखि यसै मिथकलाई मान्यता प्रदान गर्दै परिकल्पनालाई अनुमोदन गरि हङकङमा तयमाखियमा दिवस भब्यताका साथ मनाउनदै आई रहेको छ ।

दिवस कसरी मनाउने ?

१. सवै दिदिबहिनीहरु किरात भेषभुषामा भेटहुने ।
२. तयमा खियमा र रैछाकुलेको प्राथना गर्ने ।
३. आफ्नो दाजुभाईहरुको शुखसमृद्धीको प्राथना गर्ने ।
४. दिदिबहिनीले एकअर्कामा शुभकामना आदान प्रदान गर्ने ।
५. खानपान तथा किरातजन्य गित संगित प्रस्तुत गरि रमाईलो गर्ने ।

 

One comment on “तयमा खियमा दिवस

  1. I see you don’t monetize your site, don’t waste your traffic,
    you can earn additional cash every month because your content is high quality.

    If you want to know what is the best adsense alternative, search in google:
    murgrabia’s tools

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *