येलेदुङ/माघेसंक्राति/स्थापना दिवस

yalambarकलिगत येले संवत् (येलेदोङ)

भन्छन्, इतिहास जित्नेहरूको लेखिन्छ । हार्नेहरूको मेटाइन्छ । सायद त्यस्तै इतिहासमा गुज्रिएको एउटा संवत् हो- येले संवत् । जसलाई किरात जातिले ‘किरात संवत्’ भन्दछन । वि.सं. २०६४ मंसिर २५ गते मंगलबार तदनुसार इ.सं. २००७ डिसम्बर ११ तारिखको गोरखापत्रको ‘नयाँ नेपाल’ लेखिएको पृष्ठमा यले सम्वत ५०६७ भनि पहिलो पटक प्रकाशित भएको थियो । यो बिभिन्न कालगतका राजवंशहरुको आधारमा अनुमान गरेर कलिगत येले संबत प्रकाशित गरेका थिए । विक्रम सम्वतको माघ १ गते कलिगत येले सम्वतको पहिलो दिन मानिन्छ । उक्त दिन नेपाली परम्पराअनुसार माघे संक्रान्ति चाडको दिन हो । अथवा वि.सं. २०६४ माघ १ गते तदनुसार इ.सं. २००८ जनवरी १५ तारिख येले संवत् ५०६८ को पहिलो दिन मानी त्यसै साल देखि औपचारिक रुपमा चार किरातहरुले कलिगत येले संवत् मनाउदै आईरहेका छन ।

येले सम्वतलाई किरात राई जातिले येलेदोङ भन्छन् । लिम्बू जातिले येले तङ्बे, सुनुवारले येलेथोचे याक्खाले यलुङ संवत् भन्छन् ।  इतिहासमा सात सय वर्ष किरातकाल थियो । किरातीले कसैले २९ पुस्ता, कसैले ३२ पुस्ता शासन गरेको इतिहासकारले उल्लेख गरेका छन् । यलम्बरले किरात शासनको आरम्भ गरेका थिए । प्राज्ञ वैरागी काइँला भन्छन्, ‘जसो भए पनि लिच्छविहरूबाट परास्त नभएसम्म लामो अवधिसम्म नेपाल खाल्डोमा किरातहरूको शासन थियो भन्ने प्रस्ट छ ।’

किरातकाललाई वर्तमान नेपालको आधुनिक सभ्यताको विकास भएको भन्ने उल्लेख गरेका छन् । कालान्तरमा किरात जातिका रूपमा विकास भए पनि किरात जातिमात्र नभएर एउटा सिंगो सभ्यता हो भनेका छन् । यलम्बरको नाममा यलम्बर संवत् सुरु गरिएको किरात जातिको ठम्याई छ ।

येले सम्बतको अध्यन :

सन २०१५ मा तत्कालिन सभामुख सुबास चन्द्र नेम्वाङज्युले नेपाल सरकारमा येले सम्बतको पहिचान हुनु पर्दछ भनि आवाज उठाए पछि नेपाल सरकारले यसलाई किरात संबत भनि सुचिकृत गरेको छ । तत्पश्चात सन २०१३ मा यलम्बर फाउण्डेशन (Kiratology Research Center), काठमाण्डौले (सिद्धान्तसारिणी नेपालपञ्चाङ्ग-पत्र, बिक्रम संबत २०६९, किरात येलेसंवत ३७९२, कलिगत ५०७३) भनि प्रकाशन गऱ्यो । यो निम्न तरिकाले अध्यन गरि प्रकाशन गरिएको थियो ।

According to Gopa Vamsawali 32 Kirat Kings ruled kathmandu valley. List along their period is given below:

S/N King’ Name Year Month
1 King Yelam 90
2 King Pelam 81
3 King Melam 89
4 King Changming 42
5 King Dhaskang 37
6 King Walungcha 31 6
7 King Hooting 40 8
8 King Hurma 50
9 King Tuske 41 8
10 King Prasaphung 38 6
11 King Pawa 46
12 King Daasti 40
13 King Chamba 71
14 King Kangkang 54
15 King Swananda 40 6
16 King Phukong 58
17 King Singhu 49 6
18 King Julam 73 3
19 King Lukang 40
20 King Thoram 71
21 King Thuko 83
22 King Varmam 73 6
23 King Gungjung 72 7
24 King Puska 81
25 King Tyapami 54
26 King Mugmum 58
27 King Shasaru 63
28 King Gunam 74
29 King Khimbu 76
30 King Girijung 81
31 King Khuranja 78
32 King Khigu 85
Total Ruled 1963 8
  1. According to Gopal Vamsawali 32 Kirat Kings ruled in Kathmandu valley for 1963 years and 8 months.
  2. Kirat rule ended and Licchavi rule started by Jaya Varma in SaKa Sambat 107.
  3. 78 years of time period is added to convert Saka Sambat into AD i.e. Saka Sambat 107 + 78 years = 185AD.
  4. Kirat Kings ruled 1963 years and 8 month. Deducting 185 from 1963 years 8 months = comes 1779.8AD which is the starting ruling year of first Kirati king Yalambar.
  5. Now (in 2017) adding 1779.8AD and 2017AD = Comes out 3796 years 8 months.

Source. प्रडा जगदीशचन्द्र रेग्मी, नेपाली किरात जातिको गौरवपूर्ण इतिहासको परिप्रेक्षमा किरात येले संवतको प्रचलन तथा संवैधानिक उपक्रम, किरात येले संवत अध्ययन समन्वय समिति, २०१०, पृष्ठ १३ र पृष्ठ २२७)

यधपी चार किरातहरुले कलिगत येले सम्बतलाई नै आधिकारीक मानी येले सम्बत लेख्दै आइरहेको छ । नया अध्यनले देखाएको येले सम्बतलाई मान्न ४ किरातहरुको समन्वय समितिले आधिकारिकता दिनपर्ने देखिएको छ ।

किरात राई यायोक्खा हङकङले सन २०१३ देखी कलिगत येले सम्बत ५०७३ बाट नया बर्ष मनाउदै आईरहेको छ ।

बिभिन्न सम्बतहरु:

AD BS Saka Yele Kaligat Publish
185 241 107 1964 3245 लिच्छबिकाल
2008 2064 1930 3787 5068 गोरखापत्र
2009 2065 1931 3788 5069
2010 2066 1932 3789 5070
2011 2067 1933 3790 5071
2012 2068 1934 3791 5072
2013 2069 1935 3792 5073 नेपालपञ्चाङ्ग
2014 2070 1936 3793 5074
2018 2074 1940 3797 5078
2019 2075 1941 3798 5079

माघेसंक्राति

माघेसंक्राती येले सम्बतको पहिलो दिनमा पर्दछ । यो नेपालीहरुको साझा चाड पनि हो । यद्यपि विशेषगरी राईहरुले आदिम जीवन निर्वाह गरेकोको झल्को देखाउने वनतरुल, घरतरुल, गिठा भ्यागुर जस्ता जङ्गली फलफूलहरु खोजेर उसीनेर विहानको पहिलो आहाराको रुपमा खाने प्रचलनले किरात संस्कृतिको प्रतिनिधित्व गरेको पाइन्छ । पुर्खाहरु भन्छन- यो चाड “वा मरिन्छकी”भनेर मान्ने चाड हो । हरेक सालको माघ महिनाको १ गते माघे माघेसंक्रातिलाई चाडको रुपमा मनाउने परम्परागत संस्कृति किरात राईहरुमा रहेकोछ । भाषिक संस्थाहरुसंग मिलेर वृहद संयुक्त कार्यक्रमको आयोजना गर्दै आई रहेछ किराया हङकङ २०१३ साल देखी।

Ban Tarul copy1

स्थापना दिवस :

किरात राई यायोक्खा हङकङ, सन १९९८ जनवरी २८ मा हङकङको सामाजिक कानुन (च्याप्टर १५१) अन्तर्गत स्थापना भएको संस्था हो । यस्को उदेश्य किरात राईहरुको भाषा, लिपी, कला, सहित्य,धर्म–संस्कार र संस्कृतीको खोज, अनुसन्धान, संरक्षण र सम्वद्र्धन गर्दै किरात राईहरुको पहिचानलाई जिवन्त बनाई राख्न  रहि आएको छ । पछि यो संस्था २०११ अगष्ट ९ मा हङकङको कम्पनी कानुन (च्याप्टर ३२) अन्तर्गत पुन: दर्ता भै २०१२ मार्च १९ देखी हङकङको आन्तरिक कर कानुन (च्याप्टर ११२ को धारा ८८) अन्तर्गत च्यारिटेबल संस्थाको मान्यता प्राप्तगरि किरात राईहरुको साझा संस्थाको रुपमा स्थापित भयो । यस संस्थालाई कुनैपनि ब्याक्ति वा कम्पनीले डोनेशन दिएमा उस्लाई तोकिएको सिमा भित्र कर छुटको सुविधा हङकङ सरकारले प्रदान गरेको छ ।

estd1

स्थापना दिवसको दिन सम्पुर्ण भु.पु. कार्यसमितिको पदाधिकारीहरुलाई निमन्त्रणा गरि खुलाउने तथा बिभिन्न क्षेत्रमा विशिष्टता हाँसील गरेका किरात राईहरुलाई सम्मानपत्र, कदरपत्र, प्रशंसापत्र आदिले सम्मान गर्ने चलन छ ।

यलम्बर सम्बत को नया दिन जनवरी अथवा माघ महिनामा पर्ने, माघेसंक्राती पनि जनवरी अथवा माघ महिनामैपर्ने  र किराया हङकङको स्थापना पनि जनवरी अथवा माघ महिनामै पर्ने भएकोले तिनवटै कार्यक्रम एकैचोटि सबै भाषिक संस्थाहरुसंग मिलि संयुक्त रुपमा मनाउने चलन किराया हङकङले लिई आएको छ ।

खानपान

उक्त संयुक्त कार्यक्रममा मौलिक खानपानको पर्दशनी तथा बिक्री बितरण गरिने छ । खाध्य पदार्थहरुको पर्दशनी तथा बिक्रीगर्न सजिलो होसभनि प्याकेजको आधारमा भाषिक संस्थाहरुलाई प्रदान गरिनेछ । ईच्छुक भाषिक संस्थाहरुले उक्त दिन खाध्य पदार्थहरुको प्रर्दशनी तथा बिक्रि बितरण गर्नेछन ।

सुरुवात :

किराया हङकङले ईन्ट्रि फि हङकङ डलर ५० लिने छ र निम्न खानपानहरु १ राउण्ड सित्तैमा प्रदान गर्ने छ । अन्य कोर्षहरु भाषिक संस्थाबाट मेनु अनुसार खरिद गरेर खानु पर्ने छ ।

  1. फलाहरहरु
  2. अण्डा, भुटुवा, आलुदम, तारेको माछा
  3. पेयपदार्थहरु (एक राउण्ड)

अन्य प्याकेज कोर्ष :

1. पेयपदार्थहरु किराया हङकङ
2. ड्रिङक्ससंग खाने स्न्याक्सहरु
3. थेप्ले भात र सिस्नु चाम्लिङ
4. ढिंडो र कुखुराको तरकारी साम्पाङ
5. सादा भात र माछाको तरकारी
6. पुलाउ र सुङगुरको तरकारी
7. चिउरा, मकै, भटमास र तरकारी
8. खिर, कुराउनी, सेलरोटी

औपचारिक कार्यक्रमको रुपरेखा

  1. आशन ग्रहण :
    बैठक नियमावली (६) को धारा (४) अनुसार
  2. ब्याज वा फुल बितरण :
  3. उद्घाटन : प्रमुख अतिथिबाट
  4. कार्यक्रमबारे जानकारी : उपाध्यक्ष
  5. सम्मान तथा कदपत्र बितरण गर्ने भए : प्रमुख अतिथिबाट
  6. लोकार्पनको कार्यक्रम भए – लोकार्पन गराउनेको मन्तब्य
  7. शुभकामना :
  8. समापन : अध्यक्षबाट

निमन्त्रणा

किरात नवबर्ष ५०७७ (माघेसंक्राती) तथा १९औं किराया स्थापना दिवसको अवसरमा
किरात मौलिक खानपान प्रदर्शनी,

संयुक्त कार्यक्रम आयोजना गरिने भएकोले सम्पुर्ण भु.पु किराया पदाधिकारीहरु, आजिवन सदस्यहरु, साधारण सदस्यहरु, बिभिन्न संघसंस्थाका पदाधिकारीहरु, पत्रकार तथा मेडियाकर्मीहरु, र ईच्छुक महानुभावहरुलाई हार्दिक निमन्त्रणा गर्दछौं । साथै देश बिदेशमा रहनुहुने सम्पुर्ण किरात तथा गैर किरात समुदायहरुमा सुख, शान्ती, समृद्धि र बिकाशको हार्दिक मंगलमय शुभकामना व्यक्त गर्दछौं ।

स्थान :
मिति :
समय :

आयोजक : किरात राई यायोक्खा हङकङ
सहआयोजक : किराया हङकङ अन्तर्गतका भाषिक संस्थाहरु